Euskaltzaindiaren Hiztegirako proposamen berriak

(Abuztuan, esan nizuen aurreko batean, urtean zeharreko artikulugile titularren ordez, Berria egunkarirako zutabe bat idatzi nuen, igandeetako Ele/Mele azpisekzioan. Ideiarik gabe geratzeko beldurra izaten dudanez, aste batzuetan zutabe posible bat baino gehiago idatzi nuen. Hau, Twitterren noizean behin agertzen den #hitzokei sailean inspiratua, luzeegi atera zitzaidan, eta ez nuen, azkenean, erabili. Aurreko batean egin nuen bezala, nire blogean berreskuratzen dut -horregatik deitzen da blog hau Oharrak eta Hondarrak, besteak beste…-).

Pixka bat dezepzionatu ninduen Euskaltzaindiak bere azkeneko Hiztegian onartu zuen hitz zerrenda dela eta: «portzierto» bai, eta «enpin» edo «zaharruno» ez? Ze arbitrariokeria mota da hau? («arbitrariokeria» ez dago, ezta ere, bertan, bide batez esanda).

Edonola ere, kontuak aditzera ematen du hizkuntza bizirik dagoela, pixka bat sikiera, eta Euskaltzaindiak, otorduz otordu eta erritmo jurasikoan bada ere, badakiela aurrerapausoak ematen. Hona hemen nire uztako proposamen batzuk, akademia txit gorenak hurrengo bileraren batean aintzat hartzea espero ditudanak:

Eznaizionalismo: norberaren nazio-nortasun eza kartsuki goratzea, munduko hiritarra zarela aldarrikatuz, besteen nazionalismo doilorra mingoski salatzen duzun bitartean (beste horien nazioak estatua ez duelarik, noski); ez-atxikimendu horretan oinarritzen den doktrina, espainiarra izanda bereziki.

Desprofil: sare sozialetako profil ez anonimoan (Whatsappean batez ere) zure argazkia ipini ordez, animalia, landare edo mineral batena jartzearen ondorioa. Bereziki aplikagarria norbera, bakarrik agertu beharrean, indibiduo gisa alegia, bikotekidearekin/seme-alabekin agertzen denean, familiaren apendize soila balitz bezala (izan ere, batzuetan bikotekidea edo seme-alabak baino ez dira agertzen…).

Euspontaneo: herriarengandik herriarentzako (barkatu, Herriarengandik Herriarentzako) sortutako edozein euskal adierazpen kultural berritzaile-apurtzaile, berezko eta natural-naturalari dagokiona. Batez ere ondoren, uneren batean, frogatzen delarik Ikasketa Kulturalen tailer bateko doktoregairen batek edo euskalgintzaren edozein laborategi soziolinguistikok diseinatu duela.

Vaskuelki: batuaren aurkari guztiek, dela euskalkiaren eta are sukalkiaren defentsa sutsuan aritzen direlako, dela euskañol iraunkorra aldarrikatzen dutelako (etorkizunean hobetzeko aurrerapausoak emateko inolako asmorik gabe), asmatu beharko luketen pidgin berria.

Bederatzigarrenean

(Joan berri den abuztuan, urtean zeharreko artikulugile titularren ordez, Berria egunkariko Iritzi sailak astero zutabe bat idazteko eskaera egin zidan atzera, igandeetako Ele/Mele azpisekzioan argitaratuko zena, Goiatz Labandibarrenarekin batera. Tokatzen zitzaidan bigarren saiorako testu hau idatzi nuen, hasiera batean, baina literarioegia iritzi nion -iritzi sail baterako, alegia-, eta, azkenean, El Prat-eko aireportuaren hedapenaren auziaren inguruko beste bat egin nuen -hura ere literarioegia, agian, baina ez hainbeste-, eta hori izan zen argitaratu zena, azkenean; “Bederatzigarrenean” tiraderan geratu zen. Oharrak & Hondarrak blogaren ikasturte hasiera honetarako berreskuratzea otu zait. Kurtso berri on!).

Bederatzigarrenean

Hemen agertu nintzenean, noski, kostatu zitzaidan jabetzea… Bizilagunen deiadarrak ozenegiak ziren, inor ez zen besteon saminaz arduratzen. Hi behintzat, Lina, ondoren iritsi hintzen eta berehala kontatu ahal izan ninan gertatzen zitzaiguna… Ados, agian ez horren berehala… Baina ulertu behar dun, egoera estresagarria zunan guztiz. Zuek biok zortea izan duzue, ze atseden uneak, hau bezalakoak, urriak dira hemen…

Bai, berehala hasi ziren aurretik pasatzen, eta gutaz trufatzen. Ez, ez zuen moduan; guk ez ditugu ikusten, zuek ikusten zaituztegun bezala, baina badakigu hor daudela. Non? Beste aldean. Pantailaren beste aldean, noski… Ez dakit nola azaldu hobeto: kristal likido baten atzean… Ispilu bat balitz bezala…? Bada, haiek hantxe daude, ziur. Eta daukagun piura negargarriarekin ikusten gaituzte, eta gutaz barre egin behar dute, derrigor. Egunero aldatzen digute mozorroa, eta zein baino zein irri-egingarriagoa da. Ezinezkoa da pose duinik osatzea hemen: izan ere, okerragoa da posatzen saiatzen garenean. Egunero, tira, bai, Lina, arrazoi dun, agian ez dun egunero, hemen denbora ez zagon horrela neurtzerik. Bazakinat… Baina haiek ulertzeko zionat.

Horixe baietz, gure seme-alabak dira beste aldekoak, ziur gaude. Zigor bezala, ufa, gogorregia da. Bai, badakigu haien haurtzaro osoa Instagramen zintzilikatu genuela, haiei baimenik eskatu gabe. Ez dut esango ondo egin genuenik… Baina hau… O, ez gezurrik esan, Lina, nik bezain pozik sareratzen hituen-eta gure neska-mutikoen argazkiak… Hori dun azala…

Bederatzigarren zirkulua, bosgarren ingurabidea, horixe, zuzen zaudete. Zuen izenak…? Dante Alighieri, Virgilio, ados. Ezta arrastorik ere. Edonola ere, eskerrik asko bisitagatik.