(Euskal) Liburuen aurkezpenerako hamalau aholku

[Paskin honen bertsioak (Euskal) Literaturaren alde (eta kontra) nire liburuaren aurkezpen batzuetan erabili izan ditut azken aldi honetan, bonus track gisa-edo. Paper oso bereziko kaieretan inprimatzen nituen, ekitaldien amaieran banatzeko].

Liburuen aurkezpena ekintza publiko erlatiboki modernoa da: garai batean (euskal munduan 1990eko hamarraldira arte, oro har) liburuak salmentan jartzen ziren, besterik gabe, eta ez zegoen prentsa edo jende aurreko aurkezpen ofizialik; (gaur egungoa baino gogorragoa izan ohi zen) kritikaren edota ahoz ahokoaren bitartez lortzen zuten oihartzuna, eta ia ez zegoen liburuaren inguruko bestelako publizitate-jarduerarik. Aurkezpenen (edota aurkezpenezko prentsaurrekoen) generoaren gaztetasun horrek, dena dela, ez gaitu gutxiestera eraman behar: liburuen aurkezpenak egitea Arte bat da, orobat (gastronomia arte bihurtu badute, edozer izan daiteke, azken batean). Hona hemen zenbait aholku zure liburua modu eraginkorrean eta (literarioki zein komertzialki) arrakastaz aurkez dezazun.

1.- Aukeratu ondo eguna, batez ere liburua udazkenean argitaratzeko ideia malapartatua bururatzen bazaizu (edo beste erremediorik ez baduzu, noski): Durangaurrea mortala izan ohi da (euskal literatur urtea bitan banatzen da, ondo jakina den bezala: Durangaurrea, eta Durangostea). Izan ere, zenbat eta gehiago hurbildu abendura, orduan eta aukera gehiago zure aurkezpenak Kirmen Uriberen edo Toti Martinez de Lezearen azken lanarenarekin bat egiteko, espazioan eta denboran, eta, okerragoa dena, komunikabideetan… zeinetan ondo baino hobeto baitakizu zeini emango zaion lehentasuna…

2.- Ez egin prentsaurrekorik Donostiatik kanpo. Gogora ezazu euskal kulturaren erdigunea Donostia, Zarautz eta Andoain artean kokatuko litzatekeen Bermudetako Hirukian dagoela, eta hortik at zure liburuak apenas lortuko lukeela oihartzunik: Euskal Herrian, Atlantiko Ozeanoan ez bezala, Hirukitik kanpo geratzen dena da desagertu ohi dena…

3.- Ez izan beldurrik astuna gertatzeko. Lagunak abisatu eskura dauzkazun modu guztietan (zuzenean, telefonoz, e-mailez, waxapaz, tam-tamez, txalapartaz). Eman matraka sare sozialetan (horretarako daude). Urdaiazpikoak bidali kazetariei (Gijuelokoak, ahal dela). Zabal daitezkeen irudietan ekitaldian jendetza egon den inpresioa eman behar du, edonola ere (Photoshopa, edota angeluak ondo kudeatzen dakien adiskide argazkilari hori, alternatiba egokiak izan daitezke).

4.- Ez larritu zure editoreak mahaian agertuko duen entusiasmo falta orokorragatik: sakon sakonean, eta islatzen saiatuko ez den arren, pozez zoratzen dago zure maisulanarekin. Euskal editoreak horrelakoak dira, oso euskaldunak; ez dago bueltarik, baldintza hori jartzen omen diete editore bihurtzeko. Kontsola zaitez  pentsatuz bere aurkezpena oso laburra izan ohi dela. Eta gogoratu editoreak baduela paper are inportanteago bat aurkezpen ekitaldietan, zeinaz geroxeago arituko baikara.

5.- Aukeratu ondo zure aurkezlea. Idazlea, kritikaria, kazetaria, aktorea, bertsolaria edo futbolaria dela, ez dadila editorea bezain euskalduna izan, eta, batez ere, zu baino garrantzi handiagoko pertsonaia publikoa izan dadila (tira, badakigu: ez dago zu baino garrantzi handiagoko inor, berez; esan nahi dena zera da, boladan zu baino sartuago dagoen norbaitengana jotzeko…). Ziurtatu, hori bai, ez dizula aurkezpena boikoteatuko: utzi egiozu argi aurkezpena egiteak zure lana defendatzea, laudatzea, goratzea inplikatzen duela. Badaezpada.

6.- Berdin dio aurkezlea zein luze arituko den: berak baino gehiago hitz egin behar duzu zuk. Ez egin kasu aurkezleen lana egilearen soberako interbentzioak arindu eta autolaudorioak mugatzean datzala dioten zurrumurruei: tontakeriak. Ez izan beldurrik errepikapenei: pedagogo modernoek aldarrikatzen dutena aldarrikatzen dutela, ideia bat behin eta berriro matxakatzea da hura burmuinetan ereiteko biderik eraginkorrena.

7.- Inportanteena zure mezua argi geratzea baita, are spoilerrak egin behar badituzu ere: kontuan hartu liburuaren aurkezpen bat ez dela soilik edo nagusiki “hemen dago liburua” esateko modua, baizik eta liburuaren irakurketaren lehenengo urratsa. Idazle (pos)modernoak, idatzi ez ezik, liburua nola irakurri behar den inposatu behar du, hasieratik bertatik, kaleratzen den unetik. Kontuan hartu jende gehienak ez duela irakurtzen, eta aurkezpenean esango dituzunak (eta ondoren emango dituzun elkarrizketak etab.) izango direla zure lanari buruz publikoak jakingo duena, eta, ondorioz, haien eta (liburua agian irakurriko duten) kritikarien iritzia gidatzera behartuta zaudela.

8.- Ez ahaztu “Liburu hau idaztean asko ikasi dut”, “Nire obrarik osoena da”, “Lan izugarria eman dit erredakzio / dokumentazio / inspirazio prozesuak”, “Idazketa prozesuan zehar irakurlea lagun izan dut hasieratik” edo gisako esaldi asertiboak erabiltzeaz: zure buruarengan duzun konfiantza mugagabea irakurleengana iristeko aukerak biderkatzen dira modu horretan. Azken batean, Benito Taibo poetak dioen bezala, liburu guztiak dira autolaguntzazkoak (salbu eta izenburuan “autolaguntza” hitza daramatenak, noski), eta, zentzu horretan, aurkezpenak autolaguntzen autolaguntza besterik ez lirateke….

9.- Ekitaldia hasi aurretik, ezkutuan, kartulinazko txarteletan eta maiuskulaz argi idatzita, banatu galdera batzuk publikoaren artean (errazagoa suertatuko zaizun zerbait, baldin eta 3. puntuan aholkatutakoari jarraituz arrakasta izan duzun adiskideak erakartzen edo/eta urdaiazpikoak banatzen). Zer esanik ez, galderen txanda iristean egin beharko dituzte, ahalik eta naturaltasun handiarekin. Hasteko, erantzun egiezu “Pozten nau galdera hori egin izanak” edo antzeko espresio bat erabiliz.

10.- Ez larritu aurkezpenean zehar zure bizitza pertsonalaren inguruko xehetasunen batek ihes egiten badizu (zure katutxoaren ajeez, idazle profesional izatearen atsekabe kontaezinez, presondegian pasatutako denboraz, zure psikologo lacandarraren etzalekuaren erosotasunaz, Isabel Preyslerrekiko zure harremanaz, euskal publikoak zure liburuak ez erosteko temarekin jarraitzen badu betirako erretiratzeko mehatxuaz…). Are gehiago, presta ezazu aldez aurretik, eta bota ezazu eskapatu izango balitzaizu bezala. Bakarrarekin nahikoa izaten da: bonbatxo informatiboak ondo dosifikatu behar dira.

11.- Ekitaldia amaitzean, kazetariei pasatu zure interbentzioaren testua, egoki fotokopiatuta: ez da ezer utzi behar zoriaren esku. Bizkor ibili, kazetariak herioak hartuta atera ohi dira eta hurrengo aurkezpenera edo kultur ekitaldira edo inauguraziora garaiz iristeko asmoz.

12.- Gonbidatu itzazu gelditzen direnak aurkezpen ondoko lehen potera (nahiz eta edariak eta pintxoak ordaindu, benetan, editoreak egingo duen: horixe izango litzateke bere aurkezpenerako rol nagusia, 4. puntuan aurreratzen genuen bezala) (izan ere, garai batean, zin degizuet, bazkaltzera eta guzti gonbidatu ohi zuten editoreek: o tempora, o mores).

13.- Haserretu zaitez, eta are publikoki protestatu, zure liburuaren aurkezpenaren berria egunkarien azalean argitaratzen ez bada, edo, gutxienez, kultur orrialdeetako baten eskuineko aldean. Salbu eta zure aurkezpena Kirmen Uriberen edo Toti Martinez de Lezearen baten egun berean egiteko zoritxarra izan baduzu, noski.

14.- Inoiz galdetzen badizute, ukatu komunikabideetan zure aurkezpenekoak izango balira bezala agertzen diren adierazpenak zuk egin dituzunik: egotzi egizkiozu aurkezleari (ikus  5. aholkua), edo kazetari kaxkarren lan eskasari, are, 11. itemean gomendatu bezala, zure hitzak fotokopiatuta eman badizkiozu, edo horrexegatik hain zuzen ere.

Izan ere, testu hau, badaezpada, hamar segundo barru autosuntsituko da. Hamar, bederatzi, zortzi, zazpi…

shakespeare microphones bilaketarekin bat datozen irudiak

Korrikaren kontrako manifestu anputatua

[Testu honen bertsio laburtua 2017ko apirilaren 6an plazaratu nuen, Hala Bediko Araba Hizpide saioan irakurtzen dudan iritzi-zutabe gisa]

“Gaur Korrikaren kontrako manifestu bat irakurriko dizuet.  Honekin ez dut, badaezpada abisatzen dut, helduen euskalduntze eta alfabetatze alorrean historikoki egin den lan itzela zalantzan jarri nahi, are gutxiago etorkizunean egin beharko den guztia ere. Ezta, esan gabe doa, Korrikan parte hartzen dutenen asmo ona ere. Baina badaude, ospakizun-aldarrikapen ereduan, konbentzitzen ez nauten alderdi batzuk, gero eta gehiago urrundu nautenak harengandik. Agian, aitor dut, Gasteizen Korrikak dauzkan ezaugarrien ondorioz; beste leku batean biziko banintz/banu, ezberdina izango litzateke testu hau, akaso…

Baina noan gogoetarekin.

Alde batetik, Korrikaren aurka nago jarduera nekagarria delako, fisikoki nekagarria alegia Santi Leoné idazle nafarrak ironikoki esan duen bezala, “Euskara ikastera ez ezik, kirola egitera ere behartzen gaituzte”. Eta ni, sedentariotasunaren aldeko porrokatu  naizen heinean, mugitzera eta izerditzera behartzen nauen ororen kontra nago, printzipioz. Euskaraz aritzea, gurea bezalako gizarte diglosikoan, nahikoa nekagarria izango ez balitz bezala, berez… Hori guztia, inplikazio metaforikoak alde batera utzita: nik korrika egitea, neurri batean, ihes egitearekin lotuta daukat, edo atletismo dema batekin, garaileak eta galtzaileak dituena alegia (bertsolari txapelketek bezala, begira). Ba ez, ez zaizkit euskarari atxikitzeko moduko balore positiboenak iruditzen…

Beste alde batetik, eta horrekin lotuta, Korrikaren kontraesankortasunak harritzen nau pixka bat: Gasteizen, behintzat, festa eta farra egiteko aitzakia ez bereziki ezkutua bihurtu da Korrikaren igarobidea, zeina, ez kasualitatez, ostegun “unibertsitario” arretxetar batean kokatzen baita ia beti. Kirola gehi mozkorraldia, beraz? Bizitza sanoa eta bizioa, batera? Ze mezu burmuin-eztandagarri bidaltzen ari gara horrekin guztiarekin?

Hirugarrenik, euskal erromeria aldarrikatzaileen eredura emanda dago, beraz, Korrika, eta, alde horretatik, ez da harritzekoa halakoekin beste ezaugarri bat konpartitzea: Euskal Sinekdokerako joeraren enegarren erakusgarri izatearena, hain zuzen ere. Partea osotasunaren pareko eta ordezko egitea ohikoegia dugu euskaldunok, kasu honetan AEK erakundeak antolatzen duen jarduera bat Euskararen aldeko ekitaldi Orokor bihurtzearena. Alde batera utziz, AEKz gain, euskalduntze-alfabetatze alorrean badaudela, Gasteizen bertan, IKA bezalako sareak edo Udaberria bezalako euskaltegiak, edo Hizkuntza Eskola Ofiziala bera. AEKrena euskara ulertzeko (eta euskara irakasteko) moduetako bat besterik ez dela ahaztea eraman gaitzakeen zerbait, azken finean. Izan ere, AEKk, urteak igaro arren, beste erakunde horiekin kontatzeko hurbilketa handirik ez du egin, Korrikaren antolakuntzari dagokionean (Gasteizen behintzat). Bide batez, galdera bat: Korrika nagusiki euskararen aldeko mobida bat bada, zergatik ez da pasatu Arabar Errioxatik? (Eskualde bat zeinetan, nire kalkuluen arabera, euskararen aldeko mugimenduak beste batzuetan baino bultzadatxo handiagoa mereziko bailuke…). AEKren euskaltegirik ez dagoelako izango da, apika? (kasualitatez, IKAk badu euskaltegirik han…).

Edonola ere, Korrikaren kontra aritzeko nire argudio nagusiak itxurakeriarekin du zer ikusia: nola, ospakizunean parte hartze hutsarekin, gure barrenak garbitu eta euskararen alde gaudela berresten dugun, izerdi pixka bat (edo asko) botatzearen truke soilik. Ondoren, erdaraz bizitzen jarraitzeko, kontzientzia kargu handiegirik gabe. Berriro diot, ez du zalantzan jartzen parte hartzaileen borondate ona, baina Gasteizen, behintzat, ikustekoa (eta entzutekoa) zen, adin ezberdinetako ikasle jendearen artean, Korrikarako kedada nola antolatzen ari ziren, sistematikoki… gaztelania huts eta ederrean. Ba niri hori, zer nahi duzue esatea, baina…”

Une horretan, aldarrikapen honen lehenengo bertsioaren ozenezko froga moztu dit andreak, ordura arte pazientzia handiaz entzuten aritu dena, eta bota dit segidan: “Arazoa da zu erretxinduta zaudela, Pérez-Reverte edo Marías baten gisa, Korrikak behartu zaituelako zure Gasteizko Irakurle Klub txatxu horren bilera astebete atzeratzera, egun berean tokatzen zirelako biak. Ba izorratu, laztana”.

Eta hor isildu behar izan dut, eta manifestua amaitu gabe utzi. Handik ordu batzuetara, baina, erantzun egoki bat bururatu zitzaidan (niri, erantzunik onenak, galdera jaso eta bizpahiru ordu geroago okurritzen zaizkit beti): zer da euskararentzako eraginkorragoa, euskararen aldarrikapen ekintza sinboliko erraldoi eta guztiz autokontziente bat (baina aldi berean hutsuneez eta kontraesanez betea)? Ala inolako asmo aldarrikatzailerik gabe, baina euskaraz normal-normal egiten den ohiko saio txiki bat…?

Badakit zein den Soziolinguistikaren erantzuna. Eta Soziolinguistikarena beti nagusituko zaiola, bere zama alegoriko guztiarekin, zaharruno erretxinduarenari. Baina, hala ere…

litroak hondakinak 2

“Patria” gelditzeko etorri da (+ Berehalako plan estrategiko baterako proposamena)

[Testu honen bertsio labur(xe)ago 2017ko martxoaren 7an plazaratu nuen, Hala Bediko Araba Hizpide saioan irakurtzen dudan iritzi-zutabe gisa]

Garai batean ingenuo batzuek, Jokin Muñoz idazleak edo –aitor dut– nik neuk bezala, pentsatzen genuen euskal literatura garaikidearen nazioarteko sormarka, Munduko Letren Errepublikan ezagun egin ahal izango gintuen gai izarra, Euskal Gatazka dontsua izango zela, euskal terrorismoen inguruko fikzioa, edo, norberak bere aldetik deitzen zion bezala, Gauza (“La Cosa”).

Denborak erakutsi zigun zein oker geunden. Alde batetik, ematen zuen nazioarteko arrakastan, euskarazko literaturari tokatzen zitzaion portzentaje ñimiñoan, Amèlie ildoko nobela adeitsuek izango zutela lehentasuna (SPrako tranbia), edo euskal kostunbrismoa postmodernoki berritzen zuten produktuek (Bilbao-New York-Bilbao). Bestetik, gure terrorismoa oso txiki geratu zen XXI. mende honetako terrorismo globalaren bektore nagusien ondoan, are gehiago ETAk bide armatua utzi eta gure bake prozesu eternalari hasiera eman zion momentutik.

Baina paradoxikoki –Historiak txiribuelta horiek izaten ditu– agian Gauza bai izango dela erdarazko euskal literaturaren salbazioa, Fernando Aramburu idazle donostiarraren Patria eleberriaren arrakastak aditzera emango lukeen bezala. Oraingoz mundu hispanikoan eduki duena, Tusquets bere ohiko argitaletxearen eskutik, baina agian biderkatuko dena hemendik gutxira –ingelesezko itzulpenak, antza, Motherland izenburu freudiano-edipikoa eramango du–.

Ezin da ukatu Arambururen irrika: Gauzaren Inguruko Nobela Handia eraiki nahi izan du, jazarpenak eta hilketak etsaitutako bi familien istorioak txirikordatuz, 1980ko hamarraldiko berunezko urteetatik gaur egungo –ustezko– berrasdiskidetze uneetara arte, seiehun orrialde pasatxo erabiliz horretarako. Den-dena agertzen da: atentatuak, tortura, ETAren biktimek jasandako bullying soziala, euskal gizartearen indiferentzia, kartzela eta presoen sakabanaketa, komando baten jardunaren gorabeherak… Baina hori guztia prosa hanpatu batez aurkezten zaigu, estereotipotik apenas urruntzen diren pertsonaien bitartez, melodramaren baliabide ohikoak direla medio… Ez da harritzekoa liburua argitaratu eta horren gutxira telesail bihurtzeko akordio bat lotu izana: nobela hain da eskematikoa ezen apenas egin beharko baita gidoi sinpleenerako egokitzapen-lanik…

Obra, zer esanik ez, “ETAren garaipen literarioa” lortzeko tresna gisa sortu zen, egileak berak aldarrikatu bezala, eta baita Gauzaren inguruko “behin betiko nobela” bihurtzeko ere, argitaletxearen propagandak apalki defendatzen zuen bezala: euskal literaturak alor horretan egindako lan guztia alboratzen zen horrela, Ramon Saizarbitoriak, Jokin Muñozek, Xabier Montoiak, Bernardo Atxagak, Harkaitz Canok, Anjel Lertxundik, Mikel Hernandez Abaituak, Arantxa Urretabizkaiak, Jose Luis Otamendik, Eider Rodriguezek, Aingeru Epaltzak eta beste batzuek idatzitako guztia alegia… Baina zer axola: euskaraz argitaratu zuten horiek guztiek, hizkuntza gutxitu batean alegia; ia ikusezinak dira, beraz. Arambururentzat eta Tusquets argitaletxearentzat, bederen.

Agian arazoa da, gainera, aipatutako guztiak Literatura egiten saiatu zirela gaiarekin, Literatura maiuskulekin, eta ez foilletoia, Aramburu bezala. Eta agian horregatik, orobat, ez zuten haien lanek Patriaren oihartzuna lortu.

Akaso heldu zaigu ordua, Gauzaren Inguruko Euskarazko Nobeloi Handia lortzeko bide estrategikoan, literatur anbizioak bezalako tontakeriak abandonatzeko, eta adituengana propio jotzeko, konkurtso-oposaketaren bitartez, edo, zuzenean, izendapen aulikoaren aldaeraren bat erabiliz; nik zer dakit, Jon Arretxe, Jasone Osoro, Alberto Ladron Arana edo Karmele Jaiorengana… Eta Eusko Jaurlaritzako edo Nafarroako Gobernuko Kultura sailek ez badute horretarako berehalako kreditu-lerro bat irekitzen, crowdfunding baterako deia zabal genezake, presazkoa baita kontua, eta best-sellerrak ez baitira gaurtik biharrera manufakturatzen…

patria camelias 2

‘Nuestra historia’, de Pedro Ugarte: una presentación

[Este es el texto que utilicé en la presentación ante el público vitoriano de la recopilación de relatos de Pedro Ugarte Nuestra historia, publicada por la editorial Páginas de Espuma en 2016; el acto se celebró en la librería Zuloa el 3 de noviembre de ese mismo año].

Aunque es de sobra conocido, las normas de ese extraño género literario que son las presentaciones me obligan antes que nada a picar en la biobibliografía de Pedro Ugarte y a proclamar que nació (nadie es perfecto) en Bilbao en 1963, y que aunque suela asociarse a la profesión periodística (no en vano ocupa, desde hace años, el puesto de jefe de gabinete de prensa de la Universidad del País Vasco), cursó en su día estudios de derecho (lo que explica, en parte, la abundancia de abogados y notarios en sus obras de ficción…).

Empezó publicando poesía (Incendios y amenazas, en 1989, y que fue Premio Nervión, por cierto), pero rectificó pronto y pese a alguna que otra veleidad en ese sentido, se ha dedicado desde entonces a la novela y, sobre todo, al relato (gana por ocho a seis en la tabla clasificatoria de géneros). Entre sus novelas destacaría Los cuerpos de las nadadoras (1996, Finalista del Premio Herralde y Premio Euskadi de Literatura), Casi inocentes (2004, que fue Premio Lengua de Trapo de Narrativa), y El país del dinero (2011, Premio Logroño de Novela). Y entre los libros de relatos La isla de Komodo (1996, Bassarai), Guerras privadas (2002, Premio NH de Libros de Relatos), Materiales para una expedición  (2003. Reedición y ampliación de su segundo libro de cuentos Noticia de tierras improbables) y El mundo de los Cabezas Vacías (2011, Páginas de Espuma).

En uno de los relatos de Nuestra historia, “Para no ser cobarde”, una pareja (heterosexual) lo deja todo y se refugia en un pueblo perdido de la montaña riojana para que el miembro masculino de la misma pueda realizar su sueño: escribir su primera novela. No voy a destripar el cuento, pero a lo largo del mismo el lector se va dando cuenta, ominosamente, de que aquello va a terminar en desastre, y que ninguna novela saldrá de esa encerrona. Pues bien: me gustaría pensar que quizá de ahí el narrador, que bien podría ser el mismo Pedro Ugarte, no salió con una novela (que a fin de cuentas no deja de ser un género menor), sino con un libro de relatos: éste que tenemos en nuestras manos.

Por cierto: la acción de ese cuento transcurre en Ayabarrena, en la actual comunidad autónoma de la Rioja, un lugar lleno de topónimos vascos, como el propio autor señala: “A los lados [de la estrecha carretera] quedaban poblados cada vez más pequeños, enclaves de nombre vasco: Turza, Cilbarrena, Zaldierna, Azarrulla. A veces las aldeas se adivinaban por la precaria supervivencia de algún muro de piedra, ahogado entre las zarzas”. Y ese paisaje me parece una buena metáfora del libro: un lugar que nos suena familiar, pero que claramente no es nuestra tierra, en el que nos sentimos extraños, extranjeros, y en el que vislumbramos algo que, en nuestra geografía habitual, somos incapaces de ver con tanta claridad. Yo creo que ese es el lugar en el que nos sitúan los cuentos de Pedro Ugarte, y, si me apuran, en esa descripción de un lugar que es nos es al mismo tiempo familiar y extraño, puede encontrarse una especie de metáfora del oficio de escritor, del ejercicio de la ficción. En el mismo sentido, quizá, en que el escritor Carlos Pujol definía la literatura: “La literatura es para la imaginación; para jugar con las apariencias de la realidad, que siempre engañan, y sugerir lo que esconden, lo que no se ve”. Pienso que los relatos de Ugarte cumplen a la perfección con este precepto, que no sé si es el único (lo dudo), pero sí (de eso estoy seguro) uno de los más importantes de la literatura.

Lo que convierte a Nuestra historia en uno de los mejores libros de relatos que he leído últimamente, algo de lo que me di cuenta en cuanto empecé a leer el volumen. De manera que, como mal competidor y peor persona que soy, me sumergí en la lectura con la intención de encontrar cuanto antes algún cuento malo. Y tengo que reconocer que con uno de ellos casi lo consigo; ese relato, “Enanos en el jardín” está justo en la mitad del libro, y la verdad es que mientras lo iba leyendo no me lo estaba creyendo: me parecía demasiado forzado en las situaciones que plantea. Pero resulta que el final (tan importante en las poéticas tradicionales del cuento) lo redime de tal manera que, retrospectivamente, lo transformó (ante mis ojos) en una pieza excelente. Nuestra historia es uno de esos casos, raros en el género, en los que no hay un relato flojo o mediocre.

¿Qué es lo que tenemos aquí, en suma? Pues, en principio, diez cuentos, todos de carácter “realista”, todos escritos en primera persona del singular (masculina), casi todos de una cierta edad, y todos del mismo nombre, que es el que ha solido emplear Ugarte en gran parte de su narrativa: Jorge, como el santo de Capadocia; eso le confiere o una gran unidad al libro, pese a que los relatos son, en cuanto a tema y situación, muy distintos entre ellos, y todos esos Jorges no puedan ser el mismo personaje (al menos, no en la misma dimensión espacio-temporal…).

Pero lo que le da al libro una mayor unidad, si cabe, es ese título, Nuestra historia (uno que podría llevar a engaño, porque yo, al principio, cuando sólo sabía cuál iba a ser el título, me imaginé que iba a resultar un libro sobre La Cosa Vasca, aunque enseguida me di cuenta de que no era así). Sin embargo, el título, retrospectivamente, le da mucha unidad, sobre todo ese “Nuestra” (porque la historia -las historias- ya se supone(n): a fin de cuentas, es un libro de cuentos). Pero lo importante es el “Nuestra”, pues se trata siempre de Jorge, ese hombre,  esos hombres, esa personificación de cierta masculinidad, en relación a otras personas: mujer, familia, amigos de juventud, compañeros de trabajo…

Entornos entre los cuales la familia tiene un peso yo diría que determinante: de hecho el libro se abre con un relato,  “Días de mala suerte”, en el que además del escenario de la actual depresión económica, la familia se erige en protagonista absoluta (y yo diría además: “la familia como solución”), mientras que el libro se cierra, creo que no por casualidad, con “Opiniones sobre la felicidad”, cuyo centro es también la familia (pero yo diría que más bien: “la familia como problema”).

¿De qué más tratan los cuentos de Pedro Ugarte? Del difícil equilibrio de la vida en pareja, del peso de las expectativas familiares, del paso del tiempo, de la soledad (sobre todo de la soledad que resulta de estar mal acompañado), del miedo (un tema siempre presente en la literatura de Ugarte), de la servidumbre que generan las ambiciones, de la servidumbre que puede traer aparejada la amistad (o cierto tipo de amistad tóxica), al menos, de los mecanismos de funcionamiento de lo que podríamos llamar “capitalismo de amiguetes” en su versión más microeconómica…

¿Y cómo lo hace? Con elegancia, con un lenguaje pulido hasta el último adjetivo y, sobre todo, con una efectividad absoluta, un manejo preciso del tempo, una administración de la información envidiable y un cuidado por los finales que hacen de Pedro Ugarte un cuentista clásico. Hay relatos, como “El hombre del cartapacio”, que saben mantener al lector en una tensión constante, mientras que otros, como “La muerte del servicio”, uno de esos en que parece que no pasa (casi) nada, se convierte en uno de esos relatos de “calma chicha” que, al fin y a la postre, oculta poderosas corrientes submarinas. Eso por citar dos cuentos que me han parecido, en su construcción y el uso de sus recursos, muy diferentes.

Aunque mis favoritos, sin duda, son “Verónica y los dones” (un cuento que plantea un tema a primera vista menor, pero que se convierte en un análisis, lúcido y muy cruel, de la vida en pareja), y el ya citado “Para no ser cobarde”, que asusta casi más que “Verónica y los dones”, aunque en el mismo ocurren aún menos cosas que en “La muerte del servicio”. Lo que pasa es que Pedro Ugarte es un maestro a la hora de montar escenarios y sugerir ambientes, de manera que uno sale de sus cuentos, aunque no sean muy largos, exhausto. Es decir, como debería salirse de una novela, que es lo que son los buenos cuentos: novelas en miniatura, artefactos con el tamaño de una canica, pero con la densidad de un agujero negro.

Si hay algo, además, por lo que siento envidia de Pedro Ugarte, es de su facilidad para escribir frases redondas, de esas que yo suelo copiar  en mi cuaderno de citas. Por ejemplo:

“La naturaleza, cuando recobra espacios que antes ocupara el hombre, lo hace con fiereza, como si su retorno fuera una venganza”.

Parece obvio, pero hay que escribirlo para que alcance ese punto de obviedad. O cuando menciona

“Esas veladas con amigos en las que, después de cenar, uno se propone arreglar el mundo discutiendo y elevando sus íntimas frustraciones a leyes generales de la vida”.

Es decir, Pedro Ugarte es una máquina de fabricar sentencias o refranes contemporáneos, como este otro también:

“Los recuerdos tienen menos densidad que los sentimientos, por eso la vida de los viejos es infinitamente más leve, más ligera; por eso los viejos van diluyéndose poco a poco, mientras que la vida de los jóvenes tiene la consistencia de los metales pesados”.

O incluso auténticos microrrelatos, que Pedro Ugarte tiene  la generosidad de despilfarrar y regalarnos como  pasajes de sus cuentos; para muestra, un botón:

“De Elsa sabía yo lo que puede saber un hombre de su esposa: algo menos cada día. Y como llevábamos más de diez años casados, estábamos a punto de convertirnos en perfectos desconocidos”.

Y, finalmente:

“Opiniones sobre la felicidad: eso es lo que diferencia a las personas. Algunas personas consideran que no existe. Y otras pensamos que sí existe, solo que en algún otro lugar”.

Unas frases que también pueden funcionar, en cierto modo, como resumen de este libro de relatos, que, como he señalado antes, es muy diverso, pero tiene una gran unidad interna. Porque, a fin de cuentas, Nuestra historia es un libro sobre la felicidad, o, más bien, sobre las diferentes opiniones en torno a la misma, y, sobre todo, a su ausencia.

Como ya he dicho, uno de los mejores que me he leído durante este año.

Saio literarioen (eta, batez ere, saiotxo literarioen bildumen) kontrako manifestua

[Testu hau (Euskal) Literaturaren alde (eta kontra) liburuaren Donostiako aurkezpenean irakurri nuen, 2016ko azaroaren 23an].

Saio literarioak mesfidantzaz hartzeko moduko liburuak dira, gutxienez. Are gehiago saio horiek manifestu, dekalogo eta testutxo askotarikoen bilduma badira. Nik uste dut irakurle potentzialak gaztigatuta egon behar duela mota honetako liburuen salmenta-kanpainen aurrean, eta horregatik ausartuko naiz, apalki, horren inguruko ohar hauek zerrendatzera.

1.- Lehenik eta behin, nork irakurtzen ditu saio literarioak? Izan gaitezen errealistak: ia inork ez. Hiztun ugari dituzten hizkuntzetan literaturari buruzko literatura oso minoritarioa da; ba euskaraz areago. Nik abisatu diet argitaletxekoei, badaezpada, baina ikusten duzue: ez didate kasurik egin, eta damutuko zaie.

2.- Izan ere, mota honetako lanak autoerreferentzialegiak dira, kasik onanistak. Bueltaka eta bueltaka ari dira berez azalpen gehiegirik beharko ez lukeen zerbaiten inguruan, fikzio idatzien ekoizpenaren inguruan. Fikzio horiek ugariak bezain onak izango balira sikiera…! Baina irakurle elebidunak euskal literaturari dion atxikimendua (eskasa) kontuan hartuta, agian gure indarrak fikzio horien sorkuntzan kontzentratu beharko genuke, eta ez fikzio horien inguruko hausnarketan…

3.- Liburu mota horren portzentaje handi(egi) bat aldez aurretik han-hemenka argitaratutako testu birziklatuz osatuta dago. Eta, ondorioz, liburu berri batek bete beharko lukeen lehenengo baldintzari uko egiten dio hasieratik, berritasunari berari hain zuzen ere.

4.- Izan ere, halako zenbat bilduma, izan ala ez literaturaren ingurukoak, ez ote dira egilearen ahalegin hutsak merkatuan bere presentzia nabarmentzeko, (literaturgintzan) lan egiten ari ez delarik hain zuzen ere? Begiratu, gaurko aurkezpeneko egilearen kasuan, zein datatan argitaratu ziren Obabatiko tranbia eta Animalia disekatuak, beraren aurreko saiotxoen bildumak, alegia: orri zuriaren sindromeari ihes egiteko ahalegin patetikoak baino ez balira?

5.- Liburu mota horrek anakronismoan erortzeko duen arriskua biziki handia da, gainera. Azken finean, jatorrizko artikuluetako asko testuinguru, zirkunstantzia, irakurketa eta bulkada oso berezien mende idatzi eta argitaratu ziren, denborarekin lausotu edo indarra galdu dutenak. Funtzionatuko al dute orain eta hemen? Irakurlea lerroen artean leitzera behartzea ez da sekula ideia ona izan.

6.- Eta, edonola ere, zertarako liburu formatuan ipini jadanik (neurri handi batean) sarean zintzilikatuta dagoena?

         6.1.- Zer lortu nahi dugu: irakurlea kaxatik pasaraztea, sarean debalde dagoen zerbaitegatik, ala?

         6.2.- Eta, okerrago dena, planetaren zauri ekologikoa areagotu, lehen bit soil eta kaltegabeak zirenak liburu eta, ondorioz, paper, eta ondorioz, egur-ore eta, ondorioz, baso soildu bihurtuta…

7.-Azkenik, baino ez garrantzi gutxiagokoa: baldin eta testutxo horien (edo, behintzat, horietako batzuen) helburua kritikoa bazen, eta kritikatua (pertsona, animalia edo gauza) mintzeko arriskua bazegoen, zertarako berritu zauria, kontuan hartuta (gogoan izan gorago esan dena balizko anakronismoari buruz) osoki edo partzialki ahaztuta eduki ditzakeela kritika horiek? Ez al da alferrikako sufrimendua eragitea, armak etab. isildu diren garai itxaropentsu hauetan?

 

*************************

Dena dela, ondo pentsatuta, eta aurreko zazpi eragozpen horietatik abiatuta, eragozpenei eragozpenak jar dakizkiekeela bururatzen zait orain, eta aldeko zentzu batean irakur daitekeela saioen bildumen aurkako manifestu hori:

a.- Lehenengo puntuko erregelari jarraiki (“minoritarioa denez, are gehiago euskaraz, zertarako argitaratu?”), egiazki, ez litzateke ia ezer argitaratu behar euskaraz, salbu eta agian Haur eta Gazte Literatura (edo helduentzako literaturaz mozorrotutako Haur eta Gazte Literatura, genero gero eta ugariagoa bide batez esanda), hori baita ondo samar saltzen den bakarra. Benetako literaturatzat har genezakeen ia guztia desagerraraziko lukeen neurri erradikala, zinez. Beraz, zergatik ez argitaratu, ia edozein euskal liburuk bezainbesteko zabalkuntza (urria) izango badu?

 b.- Ados, ariketa masturbatorioa izan daiteke. Baina ez al da gure hezkuntza oro har jesuitikoaren ondorio onanismoaren aurkako aurreiritzia? Izan ere, Durangoko azoka, salduenen zerrendak, Sautrela edo Sarrionandiaren argazki ustelgabearen antzera, euskal literaturarekiko sinesmena mantentzeko beste simulakro bat besterik ez dira literaturaren inguruko saioak, eta badakigu simulakroak oso beharrekoak direla;  Nietzschek zioen bezala, “artea daukagu egiak hil ez gaitzan”. Eta euskal literaturaren inguruko literatura egiten dugu euskal literaturaren existentzian sinesten jarrai dezagun.

c.- Nola ausartu naiz birziklatzearen kontra hitz egitera, non eta Gipuzkoako lurraldean? Literatura ekosistema bat da, orobat, eta, ondorioz, ekonomia zirkularraren printzipioak onartu beharko genituzke harentzat ere. Literaturaren aldarri nagusia da, alde horretatik, berrirakurketa. Roland Barthesek, ez alferrik, berrirakurketa goratzen zuen, gure gizartearen ohitura ideologiko eta komertzialen aurkako operaziotzat hartzen zuen neurrian: testuak “irenstera” eta, berehala, zakarrera botatzera bultzatzen gaituzten ohituren aurkakotzat hain justu ere.

 d.- Izan ere, osasuntsua al da, idazle gisa, etengabe produzitzen aritzea, eta urtero liburu berri bat (edo gehiago) argitaratzea? Zertara garamatza ultraproduktibismo horrek guztiak, hutsaltasun kapitalistara ez bada (kasurik onenean), edo ideia originalen amaierara eta nahi gabeko errepikapenera (okerrenean)? Errepikapena, egitekotan, izan dadila guztiz kontzientea. Eta zer hobeto presio horietaz atseden kritikoa hartzeko, antzinako lanen bilduma osatzea baino?

 e.- Anakronismoa ez da horren bekatu larria, literatura bezalako arte berez anakroniko batean. Gainera, bilketak testuak eguneratzeko aukera ematen du, edo bere testuinguruan kokatzeko gutxienez. Eta hori, azken finean, bada anakronismoaren aurkako antidoto nahikoa eraginkorra.

 f.- Seigarren puntuan ere arrazoia nuen: mota horretako bilduma batean irakurriko diren testuetara irismen erraza dago internetetik.

         f.1.- Ez dezagun ahaztu, ordea, zanga digitala uste izaten duguna baino sakonagoa dela, baita gurea bezalako ekonomia turbokapitalista batean ere.

         f.2.- Ingurumenari egindako zauriez ari garela: Sareak globalki eragindako argindar gastua debalde ateratzen al zaio Naturari? Liburu analogikoak (erlikia horiek!) argitaratzea baino (ekologikoki) merkeago? Ziur?

         f.3.- Gainera, gure zibilizazio dontsua desagertzen denean (gerra nuklear batek edo apokalipsi zonbi batek suntsitua) bizirauteko aukera gehiago izango du liburu bat bezalako objektu material ziztrin batek, eterrezko hodeietan metatutako bit horiek guztiek baino…

 g.- Zauria berritzearen alferrikakotasuna? Optimistegia izan naiz eragozpen hori paratzean: idazle batek ez du sekula ezer ahazten (laudorioak izan ezik, noski). Kaltea eginda dago jada. Eta, gauzak horrela, zer demontre, hobe aurretik joatea, azpildurarik gabe, ezta?

 

[Eta honekin nahikoa dela uste dut. Izan ere, honezkero badaukat hemendik bost edo hamar urtera, alferkeria literarioko nire hurrengo aldian, zalantzarik gabe argitaratuko dudan nire hurrengo saiotxoen bildumarako lehenengo atala…].

 

aazala

Pobrearen poza, laburra beti

[Hala Bedi irratian 2016-XI-8an irakurritako iritzi-zutabearen bertsio luzea].

Joan den astean, Donostia 2016 kultur hiriburutzaren ekitaldien baitan, eztabaida bat izan zuten Ramon Saizarbitoria euskal idazle euskaldunak eta Fernando Aramburu euskal idazle gaztelaniadunak.

Eszenatokiak bazuen bere sinbolismoa, Lagun liburu denda baitzen, garai bateko ezker abertzalearen erasoek behin eta berriro kaltetutako hura, azkenean Donostiako Alde Zaharra utzi eta egun duen erdiguneko egoitzara aldatu zen arte. Tira, eztabaida horretan Aramburuk berretsi zituen euskarazko idazleek gozatzen omen dituzten pribilegioei buruzko bere betiko leloak; Saizarbitoriak irmo eta egoki erantzun zion, euskal literaturari buruz daukan ikuspegi kritikoari uko egin gabe, baina Arambururen aurreiritziak eta erdizkako egiak zulatuz.

Pribilegioei buruz hitz egitea gurea bezalako hizkuntza gutxitu bateko literaturari buruz gehiegikeria galanta baita. Santi Leonék egoki azpimarratu zuen bezala, Saizarbitoriaren zenbat nobelek izan dute, argitaratu aurretik, –adibidez– Arambururen Patriarenaren tamainako publizitate-kanpaina? Bestalde, eztabaidaren egun berean jakin zen lehenengo aldia zela Espainiako Itzulpengintza Sari Nazionala euskarazko lan bati ematen zitzaiola, Luis Baraiazarra karmeldarrak itzulitako Santa Teresaren lan guztien bildumari hain zuzen ere. Eta egun berean, baina ordu batzuk geroago, enteratu ginen Hezkuntza, Kultura eta Kirol ministerioak saria kendu ziola Baraiazarrari, bere itzulpenak lehiaketaren oinarriak betetzen ez zituelako, hots, Espainiako edozein hizkuntzatara –gaztelania, galegoa, katalana eta euskarara– itzulitako jatorrizkoak “atzerriko hizkuntza” batean egon behar zuelako idatzita: gaztelania eta euskara ez direnez Espainian hizkuntza atzerritarrak –barre egin dezakezue, bai–, erabakia bertan behera utzi behar izan zen. Inor ez zen ohartu, ez liburua aurkeztu zuenak, ezta epaimahaiko kideek ere, ez zituela, alde horretatik, oinarriak betetzen. Oinarri horiek tontakeria bat direlako, ziurrenik.

Eta horra hor, garbi adierazita, adibide ezin argiago batekin, zein pribilegiatuak diren –garen– euskarazko literaturaren alorrean ari diren –garen– sortzaileak: goizean saria lortu, eta arratsaldean ostendu. Hori da euskaraz idaztearen –kasu honetan, itzultzearen– mauka.

Badakizue, esaerak dioen bezala: “pobrearen poza, laburra beti”.

******************

Posteskriptuma: beste kontu bat da ea Santa Teresaren lan osoak ote ziren, Euskaltzaindiaren aldetik, euskararako itzulpen bat irabazle suertatzeko apusturik sendoena, erakundeak obra bakar bat aurkeztu ohi duelako Sarien epaimahaian. Argi dago oso itzulpen ona dela, eta merituzko lana egin duela Baraiazarrak: injustizia bat da gertatu zaiona. Baina gogora dezagun 2015ean itzuli dela euskarara lehenengoz James Joyceren Ulysses erraldoia ere, literatura garaikideko monumentuetako bat, liburu bat zeinak, gainera, Espainiako Sari horren oinarriak beteko baitzituen guztiz –jatorrizkoa ingelesez idatzita dagoen neurrian–. Eta gehi dezagun, gainera, Euskaltzaindiaren ordezkaria Itzulpengintza Sari Nazionalean, ohikoa izaten denaren kontra, Euskaltzaindiako lehendakaria bera –ez gutxiago– izan zela , Andres Urrutia alegia. Kurioski edo kasualki, Santa Teresaren lan guztien itzulpen horren hitzaurregilea bera…

Argi dago Ministerioak txapuza bat burutu zuela, eta Baraiazarraren lanari egindako itsuskeria lotsagarria izan dela. Baina, bide batez, agian hausnarketatxoren bat egin beharko da Sari hauetan euskal ordezkaritzak jokatzen duen paperaren inguruan –Joxerra Gartziak, beste ildo bati jarraiki, gaur bertan Berriaaipatu duen bezala…–.

*****************

Bigarren posteskriptuma: asko poztu ninduen Saizarbitoria-Aramburu eztabaidaren amaieran, publikotik bota ziren galdera eta iruzkinen tenorean, entzun ahal izan zen Jokin Muñozen obraren aldarrikapenak. Halakoak ez baitziren horren ohikoak, garai batean, euskal kulturaren establishmentaren partaideen aldetik. Denak okerrera egin duela dioten ahots apokaliptikoek ez dute, kasu honetan, aireratzeko aitzakiarik.

*****************

Hirugarren posteskriptuma: Arambururen Patriari (Tusquets, 2016) egin dioten tamainako kanpainarik, esan dugu? Saizarbitoriaren eleberriei sekula ez, ziurrenik –ez dut halakorik gogoratzen ezta itzulpenak Espasarekin edo Alfaguararekin argitaratu zituenean ere–, baina Kirmen Uriberenei agian bai. Baldintza, hori bai, lehenengo gaztelaniaz argitaratzea dela dirudi, La hora de despertarnos juntosen kasuak aditzera ematen duen bezala (Seix Barral, 2016; bide batez esanda, Tusquets eta  Seix Barral enpresa berekoak dira egun, Planeta erraldoiarena hain zuzen ere). Nobela hori hasiera batean aldi berean euskaraz, galegoz, gaztelaniaz eta katalanez argitara emango zela iragarri zen, baina azkenean, antza denez, pixka bat aurreratu da gaztelaniazko itzulpena…

Gerran eta maitasunean

Aurreko batean liburu-gomendio itxura zeukan artikulu bat irakurri nuen. Egia esan, arretaz leituz gero, ez zen horren argi geratzen narratzaileari liburua (La gente feliz lee y toma café) gustatu zitzaion ala ez, eta ez ote zen gehiago aitzakia (artikulua ipuin moduan idatzita zetorren) liburu hura irakurtzen ari omen zen ezezagun erakargarriarekin ligatzen saiatzeko, horregatik erabakitzen baitu irakurtzea artikulugileak, hizketarako gaia izateko…. Edonola ere, liburuaren ibilbidearen istorioa, polita bezain epikoa, erakarri egin ninduen: idazle hasiberri eta argitaragabearena (Agnès Martin-Lugand frantsesa), hamaika editorialen ezetza jaso ondoren bere eskuizkribua (Les Gens hereux lisent et boivent du café) Amazonen autoargitaratu eta arrakasta globala iristen duena. Azkenean nobela argitaletxe konbentzional batean kaleratzen da, hainbat hizkuntzatara itzultzen da (gaztelaniaz, esaterako, Alfaguarak atera du), eta aukera uzten pasatzen utzi zuten argitaletxeak ahoa bete haginekin geratzen dira. Davidek Goliat garaitu du berriz ere. Leonidasek eta bere hoplitek Jerjesen gudaroste ugariak (bale, une batez). Euskaldun zorritsu bezain bipilek Karlomagnoren armada.

Zalantzak banituen ere (izenburu hori…), epika literarioak garaitu nau eta bibliotekara joan naiz liburuaren bila.

Huts egite galanta.

Kontua da (Amazon preseski karitatearen ahizpatxoa ez dela ahaztu gabe, eta Alfaguarak aspaldi utzi ziola argitaletxe bermedun eta erreferentziazkoa izateari –kontrakoa baizik, esango nuke–), kontua da, diot, La gente feliz lee y toma café hori oso eleberri txarra iruditu zitzaidala, literatura erromantikoidearen topiko guztiak bildu eta estalki ez bereziki modernizatu batekin eskaintzen dituena. Dianek, protagonista eta narratzaileak, senarra eta alaba txikia galdu ditu auto istripu ikaragarri batean, eta, depresio latzean sartuta, mundutik urruntzen da urtebetez, adiskide bakarra duen Felixi (gayen inguruko topiko guztien laburbildura) utziz elkarrekin zeramaten Parisko kafetegi/liburu-dendaren ardura. Halako batean Irlandako herri galdu batera erbesteratzea erabakitzen du (zergatik Irlandara? Senarrak hara bidaiatzeko ametsa zeukalako, nahiz eta narratzaileak eguzkia eta hondartza gehiago maite) (bide batez, ezin diot nire alde materialista historikoari eutsi, zein dirurekin baina? Urtebeteko baja batez eta atzerriko sine dieko egonaldi batez ari gara, eta liburu-denda ez da, antza, oso negozio ona, ez Diane ezta –jakina–  Felix promiskuo eta buruarina –eta gaya– ere ez direlako enpresa kudeatzaile bereziki iaioak…). Diane tristea, beraz, hatza Hibernia zaharraren mapa gainean ipiniz “aukeratu” duen Mulrannyko herrixkara iritsi, bikote hipersinpatiko eta hiperirlandar bati cottage bat alokatu eta bertan bizitzen jartzen da, jabeen iloba bizilagun bakar duelarik, pareko etxean. Edward izeneko iloba horren lehen deskribapena irakurri bezain laster badakigu zer gertatuko den:

El sobrino en cuestión bajó del todoterreno. Su rostro duro y su expresión de desdén no me causaron simpatía alguna. Jack y Abby caminaron a su encuentro. Él se apoyó en la puerta de su coche cruzando los brazos. Cuanto más lo miraba, menos confianza me inspiraba. No sonreía. Rezumaba arrogancia. El tipo de persona que se pasa horas en el cuarto de baño cuidando su aspecto de aventurero descuidado. Se las daba de intocable.

Erromantzea, ezin saihestuzko gorabehera, haserrealdi eta desenkontru sortaren ostean, zerbitzatuta dago, eta, bide batez, baita depresioaren gainditzea ere (ezin faltatu tartean literatura turistikoaren erasoa, kasu honetan Aran irletarako bidaia batekin –Edward argazkilaria da, oso ona, zer gutxiago–).

Acababa de salir de la ducha. Había sido larga, caliente y relajante. Estaba desnuda ante el espejo, observando mi cuerpo. No le había prestado atención en mucho tiempo. Se había apagado con la muerte de Colin. Edward lo había despertado suavemente el día anterior. Presentía lo que iba a pasar entre nosotros esa noche. Hasta entonces, pensaba que ningún hombre iba a volver a tocarme. ¿Dejaría que las manos y el cuerpo de Edward reemplazaran a los de Colin? No debía de darle más vueltas. Recuperaba los gestos de mujer: cubrir mi piel de leche hidratante, poner una gota de perfume entre los senos, alisarme el pelo, elegir lencería, vestirme para seducir.

Baina bidea ezin erraza izan, noski, eta oztopo nagusia Megan izango da, emakume profesional independente eta (Diane ez bezala) asertibo bat. Hona hemen Edwarden arrebak Dianeri egiten dion deskribapena, haren ezorduko agerpenaz “¡Joder! Esa zorra tiene un radar. Y a Edward le faltan cojones” bota ondoren.

–¿Pero quién es esa tipa?
–Una arribista. Una killer. Una zorra. Siempre ha querido triunfar en la vida y tener una posición social. Por todos los medios y utilizando a todo el mundo. Empezó de la nada y se hizo a sí misma, trabajó como una loca para llegar donde está. Trabaja de cazatalentos en la agencia de colocación más importante de Dublín. Vendería a sus padres sin dudarlo para conseguir sus fines. No tiene piedad, es inteligente, astuta, y sobre todo manipuladora (…) Una verdadera mantis religiosa.

Azpigenero literario horren arau (ia) gehienak betetzen dira beraz, baina, inportanteena (SPOILER ALERT) Dianek bere goibelaldi luzea gaindituko duela eta Parisera itzuliko dela, bere negozioa (Les Gens kafe literarioa) berrabiaraztera (enprendedore burutsu bihurtuta gainera, De Guindos ekonomia ministroari inbiriya emateko modukoa) eta bere iragan lazgarriarekin bakeak egitera.

Acababa de llegar al café literario. Félix no estaba aún allí, lógico. Pero el cielo azul seguía estando allí arriba, sonreí cerrando los ojos. Era simplemente capaz de disfrutar de los pequeños placeres sencillos. Ya era algo, algo mejor. Toqué mi alianza. Un día me la quitaría. Quizás por Edward. Oí sonar el teléfono. Había llegado la hora de trabajar.

Bale: Amazoneko “autoedizioaren” 10.000 ale saldu zituen Martin-Lugandek, lehenengo aldia omen zen Frantziako argitaletxe konbentzional batek (Éditions Michel Lafonek) modu horretan plazaratutako liburu bat erosten zuela, bere itzulpen eskubideak hemezortzi herrialdeetan saldu dira… Baina kalitatea eta kantitatea ondo bereiztea komenigarria da. Baita literaturan ere. Edo literaturan batez ere.

Esango didazue ez dela artikulugilearen errua, nirea baizik (eta nire gain hartzen dut guztiz, beraz, liburutegira joateagatik); hark ez zuela espreski gomendatu liburua (gorago esan bezala), sexu hurbilketa baterako aitzakia zela batik bat, gerran eta maitasunean denak balio duela, are liburu txar bat hizpide gisa erabiltzeak… Bai? Denak? Ez dut uste. Genevako Konbentzioak zerbaitetarako sinatu ziren (gero herrialde gehienetako armadek errespetatzen ez dituzten arren, baina deus ez baino hobe da…). Liburuak eta maitasuna nahasten diren kasuetan antzera jokatu beharko litzateke, agian, irakurle zibilei eragindako kalteak minimizatzeko, bederen (eta Veronako, edo Terueleko, edo maitasunarekin lotutako beste edozein hiritako Konbentzioa sinatu; agian Errumaniako Konstantzan egin beharko litzateke ituna, antzinateko Tomisen, Ovidiok erbestea jasan behar izan zuen hiria, Ars amandi izkiriatzeagatik…).

Baina enroilatzen ari naiz. Laburbilduz: maitasunak ezin du justifikatu edozein hautu literario. Are gutxiago maitasunezko liburu batez ari bagara.

Eta bi soluziobide bururatzen zaizkit, liburu horretara eraman ninduen artikuluari dagokionean. Lehenengoa, erradikalagoa agian: liburua irakurri ondoren, osasun literarioa dela kausa, narratzaileak uko egin beharko ziokeen ligatzeko ahaleginari (edo, 1.B alternatiba, desioaren objektuarekin liburuaz gogor eztabaidatzeko prestatu, hurbilketa sexualaren emaitza oso badaezpadakoa bihurtuz). Bigarrena, egingarriagoa akaso: guztion eskura ipinitako artikuluan aipatutako liburua (eta egilea) aldatzea, kalitate oneko (eta ez halabeharrez maitasunezko) batengatik ordezkatuz. Osasun literarioaren alde hori ere.

lugand