Poesiaren laburtasunaz

César Aira da gustatzen zaidan ala ez erabakitzen lanak ematen dizkidan egile horietako bat. Kokatzen zaila. Nobela laburraren alorrean aritu da batik bat, eta egungo Argentinako literaturaren ikur nagusienetako bat bihurtu da, esparru bat zeina, Julio Cortázarren eta Jorge Luis Borgesen heriotzez geroztik, nahikoa umezurtz geratu baita, kanonaren buruzagitzari dagokionean. Agian hobe da horrela, piramide moztu gisa: irekiagoa, aldakorragoa, interesgarriagoa suertatzen da. Euskal literaturan antzeko zerbait gertatzen ari ote ez den pentsatzen dut batzuetan.

Airaren nouvelle estrainioak irakurtzean dezepzio-une bat edo beste izan dudan arren, aitortu behar dut, orobat, beti aurkitu dudala, ia guztietan, probetxuzko zerbait. Aurrera egitera bultzatzen zaituzten liburu horietakoak dira Airarenak, ironia oso xehe baten jabe, inbidiagarria zaidan zerbait. Irakurri diodan azkenekoa, Parménides (2005), horren lekuko da. Protagonista ez da greziar filosofo aurresokratikoa, baizik eta Perinola, Parmenides aberatsak liburu bat idazteko kontratatzen duen beltza, Historiako aurreneko beltza, apika (ironia pertsonaiaren izen beretik hasten da). Perinola hori Kristo aurreko V. mendeko (fikziozko) poeta gazte bat da zeina, enkarguaren ondorioz (zer esanik ez) bere obra propioa idazteari uzten baitio.

Baina ez dut hemen spoilerrik egiteko asmorik; nobela di-da irakurtzen da eta, hala ere, aberatsa da bere laburrean, umorean eta intertestualitatean ez ezik, gertakari literarioaren inguruko hausnarketetan. Horietako bat itzuli nahi nuke hemen, blog honetako poesiaren aurkako atala gizentzen hastearren. Parmenidesek, jakina, liburua neurtitzetan idazteko eskatzen baitio Perinolari. Eta Perinolak, lan horren aurrean, poesiaren eginkizunaren inguruan gogoeta  egiten du (besteak beste). Hala dio pasarteetako batean, Perinolak enkarguari ekiten dionean:

“Metrika eta azentu-beharkizunek esaldiak diktatzen zizkioten. Abantaila ezin konparatuzko hori zeukan bertsoak: ondo egiten bazuen hots, ondo zegoen, eta norbera ahaztu zitekeen zentzuaz, azkenean sortzen zena edonola ere. Gainera, diskurtsoa bihurdura saihestezinez mendera ekartzean, zailtasun eta anbiguotasun intriganteak sortzen ziren, eta horien ondorioz are topikoen parrasta horrek oihartzun sakon eta misteriotsua hartzen zuen.

          Ze absurdoa, pentsatzen zuen Perinolak bertso-lerroek jariatzeari uzten ez zioten bitartean (berez, haien kabuz, esango litzateke), gauzak bertsotan idaztea. Ez al zen egokiagoa prosa? Nori bururatzen zaio neurtitzetan jartzea itsasaldien taulak edo burdinaren erauzte-metodoak? Aberrazio bat zen, eta, are okerragoa zena, mundu guztiari iruditzen zitzaion sublimea. Horrela irizten zion Perinolak bere poeta kokagunetik. Txikitatik bertsoak egiten, ezer ez zutela esan nahi deskubritu zuen; eta bizitzen deskubritu zuen hizkuntzak gauzak esateko balio zuela. Bateraezintasun bat zegoen, poesiarekin konprometitu zuena hain zuzen ere. Zeren eta poesiak, gauzak esateko balio zuen tresnarekin ezer esan nahi ez zuenez, zerbait esaten zuen, aldi berean zerbait eta ezer ez zena. Enigma hori maite zuen, baina konbentzituta zegoen ezin zuela iraun. Itxuragabeegia zen. Horrek preziatuagoa egiten zion. Efimeroa, lore arraroa zen poesia, kasualitatez ireki zena, eta justu bera bizirik zegoela ireki izana nahi izan zuen mirariak. Etorkizunean, gizateria arrazoitsuago batek prosaren erabilera egokia egingo zuen”.

Argi dago Perinolak, horretan, beste gauza batzuetan bezala, ez zuela asmatu. Zer egingo zaio ba. Ni, egungo poetez baino (nahikoa dute dutenarekin; azken finean, Félix de Azúak berriki gogorarazi duen bezala, “poesiak bere presentzia soziala iraungi du eta, egun, profesional bikainen arteko elkartruke pribatu bat da, eskulangileriatik gero eta hurbilago daudenak”), poetez baino, diot, gure bertsolaritzaz gogoratu naiz pasarte hau irakurtzean (poesiak, azken batean, aspaldi utzi zion itsasaldien taulak bertsotan ipintzeari…).

Nire azkeneko hitz hauek demostratzen dute zentzakaitza naizela, eskas nabilela abertzaletasunean, eta, gainera, ez dagoela ikusi nahi ez duen itsua baino okerragorik, noski. Baina, hala ere, disfrutatu egin dut duela bi mila bostehun urteko Perinolaren iragarpen huts egindakoarekin.

Irudia

Advertisements

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s