Herrira

(Pasa den abuztuan, ohiko artikulugileen oporrak zirela eta, Berria egunkariko Iritzi sailak niri –eta beste batzuei– astero zutabe bat idazteko eskatzeko zuhurgabezia izan zuen, eta nik baiezkoa eman nuen, are zuhurgabeagoki. Ez nekien neurria hartuko nion –urteak neramatzan iritzigintza formatu hori praktikatu gabe–, eta, hasi aurrretik, proba batzuk egin nituen. Hauxe izan zen horietako bat –”Uda guztietan bezala” izenburua ipini nion lehenengo unean–, azkenean erabiltzera iritsi ez nintzena, ezarritako 1600 karaktereak gainditzen zituelako, eta nahiago izan nuelako iritzi-iritzizko zerbait konbentzionalagoarekin hasi. Ondoren, beste gai batzuk sortzen joan ziren, eta hauxe tiradera elektronikoan utzi nuen. Uda osteko rentréerako berreskuratzea aukera bat izan zitekeela bururatu zait).

Herrira

Udaro asperraldi bera: puskak bildu eta, tira, egun osoa autoan, mila eta koska kilometro nekagarri, «herrira» joateko abuztua pasatzera. Herrira! Lau etxe sakabanatu, eguzkiak apenas jotzen duen ibar estu batean, eta han agureak eta atsoak besterik ez. Gazte ia bakarrak, ni bezala, etorkinen seme-alabak edota bilobak, bakoitza Espainiako punta batetik inguratuak.

         Bai, lehenago aitzakia hori zen, aiton-amonak bisitatzearena. Txikitan gustuko genuen. Opariak eramaten genizkien, horregatik kargatzen genuen hainbeste autoa. Baina hil ziren bata bestearen ondoren, eta autoa berdin-berdin segitzen dugu topera zamatzen. «Osaba-izebentzako eta lehengusuentzako», esaten digute, baina ez daukagu jadanik haiekin zer ikusi handirik. Jende atzeratua iruditu zait beti. Azentu itxikoak: ez zaie tutik ere ulertzen. Eta alfer galantak. Andaluziarrekin konparatuta, bederen. Ez, ez da arrazakeria. Gauzak diren bezala: hemen langileagoak gara, prestuagoak, hitzezkoak. Izaera kontua da, besterik gabe.

         Eta gero eguraldiarena dago, noski. Bai, badakit ez duela egiten hainbeste bero, atsegina ere izan daitekeela, gure Malagaren aldean. Baina niri beroa gustatzen zait. Eta herrian gaudenean ez dakigu sekula hondartzarako plana aldrebestuko zaigun, azkenean. Itsaso hori, gainera, hotzegi dago, gure Mediterraneoarekin konparatuta.

         Bai, gorroto dut Elgoibar, zer esango dizuet ba. Eta nahi dutena esango digute gurasoek sustraiez-eta, baina datorren udan ez naiz joango, hemen geratuko naiz. Kito.

[Testu hau ukronia honetatik abiatzen da: XIX. mendeko lehen erdialdeko industrializazio-foku siderurgiko andaluziarrak aurrera egin zuela, abortatu gabe, eta, ondorioz, Hego Euskal Herria industrializazio maila baxuko lurraldea izango litzatekeela, egun].

A partir de 1834 la industria siderurgica de Manuel Agustín Heredia, la  Constancia, entra en una fase de gran actividad, y este sector en Málaga  las llevaría a …

Euskal jarduera kulturalen antolatzaile jatorra izateko dekalogoa

Jardunaldi bat edo hitzaldi-sorta bat antolatzen ari zara, edo argitarapen kolektibo bat abian jartzen. Euskal idazle bat behar duzu, edo euskal intelektual bat, edo irakasle bat, edo aditu bat –hemendik aurrera, laburbiltzearren, EI bat–. Euskalgintzaren, herrigintzaren, administrazioaren edo agian pixka bat guztiaren parte zara. Hona zenbait aholku praktiko –berez, sei, baina azkenik, xirmi-xarmaz, hamar bihurtzen direnak, izenburuko asmoari izena ez ezik izana ere emanez–:

1.- Garaiz luzatu proposamena, nahikoa denborarekin: 32.000 karaktereko testu bat –tarteak kenduta– edo hitzaldi guztiz berri bat bi aste barrurako/etzirako/atzorako enkargatzea ez da ideia onena izaten, eta epea zehazten duen zure deia/mezu elektronikoa/whatsappa jasotzeak aztoramenduren bat eragin diezaioke EIari.

2.- Saiatu eskaera EIaren profilera egokitzen, ahal den neurrian behintzat: EIak, uste zabalduenaren eta irratiko edo telebistako tertuliek erakusten dutenaren kontra, ez dira beti gai edozein gauzari buruz aritzeko –are gutxiago etzirako bada–. Eta, ez ahaztu: gezurra iruditzen bazaizu ere, hitzaldi bat, artikulu edo ipuin bat idazteak lanak ematen ditu, batez ere ondo burutu nahi badira.

2.1.- Eskaria egiteko e-maila erabili behar baduzu, saihestu itzazu, ahal dela, spam motako mezuak. Aipatu ezazu gutxienez EIaren izena idazpuruan; galdetu egiozu –labur bada ere– zer moduz dagoen; aldez aurretik ezagutzeko aukera izan baduzu –azaletik bada ere–, atera hizpidera zerbait minimoki pertsonala. Hots, pertsonalizatu eskaera. Ez eman aukera EIak pentsa dezan Euskal Idazleen Elkarteko direktorioko helbide guztietara bidalitako eskutitz bera jaso duela: erantzuteko inolako beharrik sentituko ez duen horietako bat, alegia.

3.- Ez haserretu EIak, dena delakoagatik –agian 1. edo 2. puntuan zehaztutako arrazoietako batengatik, edo biengatik– ezezkoa ematen badizu. Edo, ados, sumindu, baina ez erakutsi: beste noizbait haren zerbitzuen beharrean egon zaitezke –eta hala ez balitz ere, ezetza EIaren eskubidea da, ezta?–. Eta, ondoren, erantzun iezaiozu sentitzen duzula, eskerrik asko eta hurrengora arte, hots, adeitasun apur batekin, eta ez ohiko euskal lehortasunarekin. Hitz gakoa hemen –apuntatu– jendetasuna da.

3.1.- Badago antolatzailerik, ezezko horren posibilitatearen beldur akaso, dena delako programan edo ekimenean EIaren izena sartzen duena are EIa bera kontsultatu aurretik, bururatutako ekintzen politika eraginkorra izan daitekeelakoan: EIak bere deiturak moldiztegiko letretan finkatuta ikusteak atzeraezinezko efektuak izango balitu bezala. Ez ezazu bide hori urratu: itsusi samarra da, eta ustekabeko ondorioak izan ditzake; EIak, azken batean, izaki autonomoa eta burujabea izaten jarraitzen duela sinestea atsegin du.

Oso ohikoa da, halaber, EIari bueltan ez idaztea, hark esan ondoren programatutako egunean ezinezkoa duela parte hartu. Kasu honetan ere “eskerrik asko eta hurrengora arte” bat bidaltzea asko eskertzen du EIak.

4.- Ez izan –horren– egiatia: ez duzu zertan EIa informatu aldez aurretik ezezkoa eman duen beste EI baten eskutik iritsi dela zure proposamena, eta are gutxiago beste baten ordezkoaren ordezko izateko jo duzula, azken buruan, harengana –salbu eta, agian, 1. puntuari huts egin eta, halabeharrez, oooso berandu bazabiltza eta SOS oihukatzen ari bazara–. Modu horretan, ziurrenik, pozikago emango dizu baietza: EIek, askotan, fikzioekin lan egiten dute, eta fikziozko mundu batean bizi nahi dute, eta beren merituengatik deituak izan direla sinetsi.

4.1.- Bide batez: EIa emakumezkoa bada, ez aipatu inondik ere horixe dela –”neska izatea”, hain zuzen– eskaera berari helarazteko arrazoia, hots, kuota kontua –besterik ez– dela [Katixa Agirreren addenduma].

4.2- Hari horretatik tiraka, ez esan EIari, ezta ere, deitua izan dela “EI periferikoa” izateagatik (hots, arabarra, lapurtarra, iparraldeko zein hegoaldeko nafarra edo zuberotarra izateagatik, bizkaitarrez eta batez ere gipuzkoarrez gainezka dagoen programa/aurkibide batean). Kuotak daude, eta egon, egon behar dute, baina EIari sinestarazi behar zaio partehartzea bere merezimenduekin dagoela lotuta, eta ez bestelako arrazoiekin.

5.- Aurreko aholkuari jarraiki, emaiozu EIari kariño apur bat, edo are koipe pixka bat, Richard Gerek Pretty Womaneko arropa-dendaren eszenan eskatzen zuen bezala; utzi berriz ere albo batera euskal estilo siku hori. EIa senti dadila, une batez sikiera, estimatua, are ezinbestekoa; horrek ere lagunduko dizu haren baietza eskuratzen. Hitzaldi aretora edo dena delako lekura heldu eta lau katu ikustean –edo eskatu diozun testuaren zabalkuntza benetakoaz jabetzean–, itzuliko da errealitatera, lasai egon.

5.1.- Bide batez, eta horrekin lotuta: estimatzeko moduko detailea da, hitzaldi edo irakurraldi batez ari bagara, zu, antolatzailea, ekitaldian bertan presente egoten saiatzea; oso eskertzekoa da, batez ere, auditorioa bost lagunetakoa izatera heltzen ez bada, adibidez. Horrek, ilusioa ez bada, segurtasun pixka bat ematen dio EIari, aurrera eramango duen jarduera burutzeko orduan. Eta, kasualitate gaizto baten ondorioz, zeregin ezin saihestuzkoek ekitaldia egingo den koordenada geografikoetatik urrun egotera behartzen bazaituzte, saia zaitez aretoko atea irekitzeko ardura duen laguna konbentzitzen berak, behintzat, publikoarekin bat egin dezan, eta are amaierako txaloan parte har dezan –baldin eta EIaren hitzaldia edo dena delakoa gustatu bazaio, noski–. Izan ere, zein EIri ez zaio noizbait gertatu hiru lagunentzat saio bat eman behar izatea eta bertan ez egotea ez antolatzailea ezta atea zabaldu duena ere?

6.- Ez izan beldurrik diruari buruz hitz egiteari, edo diru ezari buruz hitz egiteari; lana eskatzeko deitu badiozu, esaiozu zerbait ordainketari buruz, arren. EIa, oro har, ohituta dago euskalgintzaren/herrigintzaren estutasunetara, eta, gauzak ondo azalduz gero, agian prest egongo da lana diru gutxiren truk edo are debalde egiteko –batez ere 5. puntuan iradokitakori eutsi badiozu–. Baina gutxienez saiatu bidaia ordaintzen: ez egin diruak garrantzirik izango ez balu legez, edo horretaz hitz egitea dotorea izango ez balitz bezala. Badakigu EI gehienek beste nonbaitetik ateratzen dutela irabazpidea, ze erremedio, baina bada horretaz bizitzen saiatzen den jendea, eta haiekiko begirunez, sikiera, diruaz argi eta garbi aritu beharko zenuke.

6.1.- Gomendio bat: ahal dela, ez jo, enkargua ordaintzeko diru gutxi badaukazu, “tokiko produktu tipikoen saskiaren” baliabidea erabiltzera –gero eta gehiago zabaltzen ari dena, bide batez esanda–. Pentsa ezazu gibel-ore latez, hutsean estalitako pernil azpilez, sasoiko fruituen erreximenta-potez edo sormarka susmagarriko txakolin botilez beteriko kaxa eraman dezakeen EIa begetarianoa eta are beganoa izan daitekeela. Edo diabetikoa. Edo zeliakoa. Edo, agian, “oparia” sukaldeko mahaian utzi ondoren, berehala atera behar izango duela etxetik Alkoholzale Anonimoen asteroko bilerara. Emaiozu saskiaren balioaren ordaina, txikia bada ere, eskura, eta eros dezala nahi duena EIak…

Hots, bosgarren eta seigarren puntuak laburbilduz –eta, batez ere, hitzaldiez ari bagara, jomuga lekutan baldin badago–: eskaini egiozu EIari maitasuna –maitasunaren simulakroa, behintzat– edota dirua ­­­–zerbait sinbolikoa bada ere: desplazamendua ordaintzeko dieta txiki bat–. Tuteratik Lekeitiora edo Gasteiztik Santa Grazira –edo alderantziz– bidaiatu ostean –ze Euskal Hiriaz asko hitz egingo da, baina ibilbide batzuk, eneee…–, ez dezazula EIa behartu “Bidaia behintzat ordainduko didazue, ezta…?” dohakabeko galdera formulatzera.

[Oharra: askotan EIok gara antolaketa-lan horietaz arduratzen garenok, eta, ondorioz, aholku hauek, ezer baino lehenago, autoaholkuak dira, egindako hanka-sartzeen eta itsuskerien zeharkako aitortza eta, aurrerantzean, ontzeko asmoaren erakusketa].

antolatzaile2

[Artikulu honen bertsio laburrago bat, “Aholkuak antolatzaileentzat” izenburuarekin –ez dizkidate izenburu luzeak onartzen, paperezko argitarapenetan normala den legez–, Ortzadar gehigarrian argitaratu zen 2019ko martxoaren 9an].

Piedad Frías Nogales (1958-2018)

El pasado 24 de diciembre falleció Piedad Frías, Piti, una gran amiga y compañera de trabajo en la facultad. Se acababa de jubilar, y su muerte, inesperada, ha sido un mazazo para mucha gente. Por eso, aunque en este blog no suelo incluir notas necrológicas, me he animado a escribir algo sobre ella: porque no sé qué hacer con mi cuerpo en estos momentos. Y porque me he puesto a buscar fotos y recuerdos suyos en Google y apenas he encontrado nada sobre ella en la red.

Conocí a Piedad en 1984, cuando vine a Vitoria a cursar primero de Geografía e Historia en la que luego se convertiría en la Facultad de Letras de la Universidad del País Vasco. En el plan de estudios vigente entonces los alumnos de historia teníamos que elegir, como asignatura optativa de primero, una lengua. Yo escogí inglés, y así es como conocí a Piedad, una profesora joven, entusiasta y exigente. Pronto nos dimos cuenta de que aquello no iba ser, como suponíamos, una maría: los primeros días del curso nos juntábamos más de ochenta alumnos en clase, pero para la segunda o tercera semana ya no quedamos más de quince, que fue el número de los que seguimos hasta el final. No he aprendido más inglés en la vida, ni siquiera en los intensivos de la academia que había frecuentado en mi ciudad natal, en San Sebastián. Siendo tan pocos, no había escapatoria: tenías que traerte la lección repasada a clase sí o sí. Y hablar, claro: hablamos mucho, todos, en aquel curso, que fue un lujazo para mí. Mucho del inglés que todavía sé se lo debo a Piedad.

Piedad había nacido en Ávila, pero era un poco de todas partes: su padre era militar, y su familia se movió por casi toda la geografía española a golpe de destinos. Y era también, por sus estudios, y por el tiempo que pasó viviendo allí, un poco de Inglaterra y de Estados Unidos. Y también, después de todos estos años, muy vasca y muy vitoriana: llegó a aprender bastante bien euskera, algo que muchos monolingües de aquí no se plantean hacer jamás.

Después de ser profesora mía, con los años, nos hicimos amigos, gracias al trato que tuvimos en las juntas de facultad –a las que yo acudía como representante del alumnado– y, sobre todo, a que entabló amistad con un grupo de estudiantes de Filología Inglesa con los que, a su vez, yo tenía mucha relación: después de darnos clases a los de Historia, que es lo que, entre otras cosas, le tocó hacer en sus primeros años como profesora en la UPV, empezó a impartir las materias de su especialidad, que era la literatura contemporánea en lengua inglesa. Al principio, sobre todo los angry young men y toda la literatura británica de los años cincuenta, y la literatura africana en inglés, aunque llegó a impartir otras muchas asignaturas, más generales, casi siempre centradas en la literatura de estos últimos tres o cuatro siglos. Piedad fue la persona que me descubrió a Jane Austen y a Virginia Woolf y a Ngũgĩ wa Thiong’o, y nunca le estaré lo suficientemente agradecido por ello. Por cierto, gracias a su esfuerzo tuvimos el privilegio de asistir en la facultad a una conferencia de este escritor keniano, algo que no era muy usual en los años noventa. Antes de que hubiéramos oído hablar en absoluto de estudios culturales y poscolonialismo, Piedad ya nos estaba contando cosas sobre Edward Said, que era uno de sus ídolos y al que yo conocí, una vez más, gracias a ella. Era, por otra parte, una incansable lectora y una excelente traductora a la que acudí en busca de ayuda más de una vez.

(Ahora que lo pienso, este texto sí que tiene cabida aquí, porque este es un blog literario, y yo aprendí mucho de literatura hablando –y discutiendo– con Piedad. Aunque nunca me dio clases sobre literatura, sé, por los comentarios de muchos de sus alumnos, que fue una gran profesora: dura y exigente, como yo mismo pude comprobar, pero entregada y generosa con sus conocimientos).

De hecho, esa fue una de las lecciones que aprendí con Piedad, a lo largo de estos años de amistad: que las Humanidades no están reñidas con el rigor. Frente a la especie de que –en comparación con los de “ciencias”– los de letras nos dedicamos a cuestiones sin mucha importancia ni base y elucubramos sobre el vacío, Piedad sostenía que, para analizar un texto, había que profundizar en él y en su contexto, y currárselo bien; que cualquier opinión no era válida por ser tuya, y que había que leer mucho; que la pasión no solo era compatible con el trabajo duro, sino que lo exigía; que la literatura, la cultura, son importantes y merecen nuestra atención. En ese sentido para mí fue un modelo como profesora.

Pero sobre todo fue una gran amiga. Generosa con su tiempo –mucho más que yo–, siempre atenta y siempre dispuesta a echar una mano en buenos y malos momentos –nos hemos cuidado muchos exámenes mutuamente, durante todos estos años–. Les prestaba mucha atención a los niños, a nuestras hijas y a los hijos y las hijas de otros amigos suyos, a los que siempre trataba como si fueran adultos, con simpatía pero sin ñoñerías: fue una tía extraordinaria. Se había construido, en esta ciudad, donde no tenía parientes de sangre, una familia elegida, con amigas y amigos con quienes se reunía, viajaba, iba al cine, intercambiaba libros, se tomaba un vino, hacía planes, charlaba… Era una gran conversadora, apasionada –de las que no daba el brazo a torcer en las discusiones: son las mejores– y una persona muy alegre, cuando la tristeza no la alcanzaba, pues también tuvo sus momentos oscuros, de esos en los que los amigos apenas podíamos prestarle más apoyo que el de estar ahí.

Justo en estos últimos meses estaba mejor que nunca, y por eso me da rabia y pena, muchísima, que se haya muerto así, tan pronto, tan de repente.

Adiós, Piedad. Un abrazo.

Piti 2

Elkarrizketa promozionaletan inoiz erabili beharko ez liratekeen hiru esaldi

Ondo jakina da liburuaren promozio-aldia gero eta gehiago luzatzen dela, garai turbokapitalista hauetan, batzuetan kasik liburuaren beraren idazketa-prozesuan emandako denbora gainditzeraino: kezka horretatik tiraka, garai batean bururatu zitzaidan “(Euskal) Liburuen aurkezpenerako hamalau aholku” zerrendatzea, gero eta inportanteagoa bihurtzen ari den gizarte-ohitura horretan idazle hasiberriari –eta ez horren hasiberriari– pista batzuk emateko asmoz, nire eskarmentutik ateratako ondorioetan oinarrituta hain zuzen ere.

Aurrekoan, gai horretaz ari ginela, idazle adiskide batek komentatzen zidan bera, aurkezpenek baino gehiago, elkarrizketek kezkatzen zutela, sustatze kanpainan zehar egin diezaguketenek, eta, batez ere, zein arriskutsuak izan daitezkeen testuinguru horretan kazetarien galderei ematen dizkiegun erantzunak; are gehiago kontuan hartuta kazetari asko, gehienak ez esateagatik, liburua irakurri gabe hurbiltzen zaizkigula, halakoetan. Arrazoia eman nion: nire esperientziaren arabera, idazlearen erantzunen adimen-maila kazetariarenarekiko zuzenki proportzionala da –ez dago kazetari on bat bezalakorik idazlea ere on bihurtzeko–. Legendak dioenez, behin kazetari batek galdetu zion Borgesi ea buruargia zen –“¿Usted es inteligente?”–, eta idazle argentinarrak honela erantzun zuen: “Pentsatzeko urte batzuk ematen badizkidate, buruargia naiz. Zurea bezalako galderak egiten badizkidate, bat-batekoak, ergela naiz aitzitik”.

Gordeta dauzkadan nire elkarrizketetan arakatu –lehenengoa 1989an egin zidaten, glubs–, eta, burutu dudan akats ugarien artean, idazle batek sekula ahoskatu behar ez lituzkeen hiru esaldi aukeratu ditut, norbaitentzat erabilgarri izan daitezkeelakoan.

1) “Liburu honetan sekulako lan piloa sartu dut”. Zauria egin aurretik jartzen den benda horietako bat iruditzen zait, perspektibarekin irakurrita, zorigaiztoko esaldi hori, –euskal literaturan existitzen ez diren– kritikoen aurreko defentsa prebentibo eta ziurrenik alferrikako bat. Baina zer inporta du zenbat denbora, energia eta baliabide inbertitu dituen idazleak bere obran? Emaitza da balio duena, balio izatekotan. Stendhalek berrogeita hamabi egunetan idatzi zuen, hasi eta buka, Parmako kartusia –nire euskarazko edizioan 720 orrialde dituena–, botika anfetaminikoak ezagunak ez ziren garai batean, hain zuzen ere. Ahalegin luze bezain titanikoetan zehar idatzitako zenbat liburu txar geratu dira, huts eginda eta zokoratuta, literaturaren historiaren arroilan? Ezin jakin. Hots: pilo bat.

2)  “Niretzat balio terapeutikoa izan du liburu honek”. Eta zer inporta zitzaien hori egunkari hartako –eta, beraz, zure liburuaren balizko– irakurleei?, galdetzen dio etorkizuneko Scrooge honek iraganeko Zaldua gazteari. Helburua hori baldin bazen, zure barrenak idazkeraren bitartez askatzea, berdin-berdin gorde zenitzakeen zirriborratutako orri haiek tiradera batean, eta kito. Idazlearen arimaren osasunak ez luke izan behar lan literarioaren zio nagusia, obra bera baizik: kalitatezko zerbait gauzatzea eta plazaratzea. Hori idatzita, gainera, zure zauriak sendatu badituzu, bejondeizula. Baina halako helburuei garrantzi gehiegizkoa emateak paradoxa batera eraman dezake, Felix Ovejerok bere El compromiso del creador. Ética de la estética eztabaidagarri bezain interesgarrian azaltzen duen bezala (Galaxia Gutemberg 2014): obra txarra aterata ere, helburua lortuko zukeen, baldin eta idazlea “osatzen” lagundu bazuen. To eta ño.

3) “Hautu bat egin nuen antzina: hildako idazleen liburuak irakurriko nituen bakarrik”. Esaldia zilegi da guztiz, eta, azken literatur joeren inguruko ezagutzari dagokionean ezer onik adierazten ez badu ere, ez ditu errotik ezabatzen obra literario on bat sortzeko aukerak –ez ditu ziurtatzen, ezta ere–. Baina itsusi samar geratzen da, onartu beharra dago, zure berritasunaren propaganda kanpaina egiten ari zarela: konkurrentziarekiko adeitasun falta pitin bat adierazteaz gain, ez al diezu mezua bidaltzen, zure balizko irakurleei, hobe luketela zure liburua ez erosi, soilik Borges berrirakurtzeko –esaterako–?

Gehiago topatu ditut, baina adibide auto-lotsaemangarri hauekin, gaurkoz, nahikoa dela uste dut.

[Artikulu honen bertsio laburrago bat Ortzadar gehigarrian argitaratu zen 2018ko martxoaren 3an].

microphone bilaketarekin bat datozen irudiak

Tranpatxoa

[Artikulu honen bertsio laburtua Ortzadar gehigarrian argitaratu zen 2018ko otsailaren 4an].

Sare sozialen bitartez iritsi naiz Joseba Sarrionandiak Alfonso Etxegarairen liburu bati (La guerra del 58, Txalaparta 2017) egin dion hitzaurrera, zeinetan, generoari dagozkion laudoriozko ohiko hitzen artean, pixka bat harrituta utzi nauen pasarte bat irakurri baitut. Hala dio iurretarrak, euskal gatazkaren –Gauzaren– eta literaturaren arteko harreman beti korapilatsuak hizpidera dakartzanean:

“Por supuesto que hacer literatura consiste básicamente en inventar, pero inventar verdad, superando el inconveniente de que es más fácil autocomplacerse inventando mentira. Abunda la autocomplacencia y la falsedad en la literatura sobre el tema. Me parece que Cal viva de José Amedo, por ejemplo, es más verídico, desgraciadamente, que esa falsificación sistemática de la realidad que Fernando Aranburu propone en Patria. Y enseguida se comprende que es simplemente verdad lo que cuenta Ion Arretxe en Inchaurrondo, la sombra del nogal, un libro ignorado por los medios y las tertulias político-literarias, pero mucho más verdadero que tanta literatura ensayística y tanta literatura vehementemente ficticia que se basa en poner en la boca de los otros lo que ellos no dirían”.

Paragrafo horretan Sarrionandiak tranpa txiki batzuk egiten dituela iruditzen zait. Alde batetik, idatzitako guztia –baita prospektu farmazeutikoak ere– literaturaren eremu zabalean sar daitekeen arren, iruditzen zait ez dela zilegi testigantzazko literatura –Arretxeren eta Amedoren lanak izango liratekeen bezala– eta fikziozkoa –Arambururena– alderatzea: gauza zeharo ezberdinez ari gara. Amedoren liburua, Sarrionandiak pittin bat zitalki ekartzen duena hizpidera, testigantzaren eta autojustifikazioaren arteko kronika bat da, kazetaritza tonu nahiko estandarrekoa –horren erantzulea, zalantzarik gabe, liburuaren egilekidea litzateke, Joaquín Manso–. Ion Arretxerena lan autobiografiko bat da, egileak berak 1985ean, Mikel Zabaltza hil zuten sarekada berean, Intxaurrondoko kuartelean jasandako torturak erdigunean ipintzen dituena; liburua zirraragarria da guztiz, eta Amedo-Mansorenak baino estilo-asmo garaiagoak dauzka –gehiegizkoak, nire ustez, baina hori beste kontu bat da–. Arambururen Patria, ordea, nobela bat da. Fikzio bat goitik behera. Beste plano batean legoke, beraz: ez hobeago, ez txarrago batean. Baina Cal viva eta Intxaurrondo, la sombra del nogal ez dira, edonola ere, Sarrionandiak aukeratu zitzakeen konparazio-gai ebidenteenak.

Ildo biek, testigantzazkoak eta fikzioarenak, izan dute, eta izango dute, etorkizunean, rol bat Gauzaren gure memorien eraikuntzan. Testigantzazkoek, ziurrenik, fikziozkoek baino gehiago, berritasunaren ikuspuntutik, ETAren jardueraren amaierak ekarri lasaitasunak abagune hobea eskainiko duelako, akaso, orain arte isilik egon diren ahots batzuk entzuten hasteko, edo gordean mantendu diren istorio batzuk azaleratzeko; fikzioan, ordea, ez zait iruditzen aldea horrenbestekoa izango denik ETAren eta ETAosteko garaien arteko produkzioan, ziur bainago aurrerantzean maisulanak ekoitziko direla, kalitate eskaseko nobelak bezalaxe: lehenago gertatzen zen moduan, alegia.

Bestetik, Patriak “errealitatearen faltsutze sistematiko” bat egiten duela aldarrikatzea ez dakit zein puntutaraino den zuzena. Irakurle batzuek jakingo dute, agian, ez naizela nobela horren zale, preseski –eta ez dakienak kontsulta dezake, Viento Sur aldizkariko webgunean, liburuari dedikatu nion iruzkin luzea, “La literatura, ¿sirve para algo?” izenburupean–. Baina nobelaren kalitate literarioari buruzko nire zalantza handiek ez nindukete sekula eramango esatera faltsutze sistematiko baten aurrean gaudenik. Hain zuzen ere nobelaren gertakarietako ez gutxi oso ezagunak, ezagunegiak egiten direlako konbentzitu ditu hango eta hemengo irakurle asko, kontatzen den modua edo erabiltzen duen kolore-gama egokiena ez izatea suertatu badaiteke ere. Hor ere Sarrionandiak tranpa pixka bat egiten duela iruditu zait.

Azkenik, biziki harritzen nau literatura suharki fikziozkoaren aurkako mesfidantza –“tanta literatura vehementemente ficticia”–. Zer lan ari da Sarrionandia zalantzan jartzen, Patria jabalgarriaz gain? Bizia lo? Denboraren izerdia? Gizona bere bakardadean? Gerra txikia? Koaderno gorria? Ezinezko maletak? Martutene? Twist? Guztiak?

Agian gaizki ulertu dut, baina ematen du fikzioaren oinarri zinezkorako esperientzia pertsonal, zuzen eta transferiezinaren balio absolutua defendatzen ari dela Sarrionandia, Patriari kontrajartzen dizkion adibideek aditzera emango luketen bezala. Ez da argudioa erabiltzen den lehenengo aldia, ezta euskal letretan edo are Gauzaren literaturari dagokionean ere, baina gaindituxea zegoela uste nuen. Ideia horren arabera, ziurrenik, munduko fikziozko literaturaren portzentaje oso altu batek ez bailuke existentzia duin baterako lizentziarik. Ginebra eta Arturo errege-erreginak Goi Erdi Aroko Britainia gandutsutik aro garaikideko Durango aldeko dorretxe batera aldatu zituen narraziotik hasita –besteak, eta besteak, eta besteak beste–.

Bale, nik ere tranpatxoa egin dut erreferentzia hau sartuta. Baina ezin izan diot eutsi.

trick 2

 

 

Soufflé de fromage à la Durangaise

[Artikulu honen jatorrizko bertsioa Ortzadar gehigarrian argitaratu zen 2018ko urtarrilaren 6an].

OSAGAIAK: 20 Kg abertzaletasun-gurin; 200 Kg bete berritasun irin; 3500 kana mendiko arropa; 2000 Hl alkohol; 40 Kg euskal gazta, birrindua; 300 arrautza ziklotimiko + 100 gorringo; Bertsolari gatza; El Correo Taldeko piperbeltz zuri eho berria; Toti muskat intxaur ehoa.

Sufle guztietan da gomendiozkoa edukia baino itxura gehiago erabiltzea. Idiazabalekoa da errezeta honetan bideratuko dugun gazta, baina berdin balio izango du beste antzeko batek, bertakoa eta koipearen eta handikeriaren aldetik maila bertsukoa bada. Ossau-Irati aukera ere izan daiteke, edo Erronkarikoa, nahiz eta azken hauek sobera periferiko gerta daitezkeen gure helburu hegemonikoetarako.

Abertzaletasun-gurina urtuko dugu eltze giderdun batean; gurin horrek ahalik eta homologagarriena izan beharko luke, hala EAJren nola ezker abertzalearen dastarekin bat etor dadin, eta are soilik euskaltzale sentitzen den norbait ere zailtasun berezirik gabe irensteko moduan egon dadin. Bortizki erantsiko dugu ondoren liburu eta disko berritasunen irina –gainontzeko urtaroetarako ahalik eta gutxiena gordeta–, eta bizkor nahasiko ditugu bi gaiak koilara profesional batez –militantziazkoa ere erabil daiteke, baina ez da garai batean bezain usatua–. Nahastura apartzen hasi orduko –ez diogu aniztasun itxura gehiegi hartzen utzi behar–, pixkana-pixkana erantsiko ditugu mendiko arroparen azken denboraldietako moda-joerak –North Faceren eta Ternuaren nagusigoari eutsiz betiere– eta euskal erromeria alkoholdunaren osagaia –Kilometroak eta Korrika asmatu zirenetik ezinbestekoa–. Su gorrian edukiko dugu egosten. Sutatik atera eta bertsolari gatz pixka bat emango dugu, saltsa guztiekin ondo ezkontzen da eta.

Bereizi egingo ditugu SuperPotentzia Emozional Bat Gara gorringoak eta Gure Kultura Arrisku Larrian Dago zuringoak –400 gorringo eta 300 zuringo: kasu honetan mezu positiboa gailendu behar da–. Elur-puntua uzteraino joko ditugu, gupidarik gabe, zuringoak, “I Want To Believe” xuxurlatu bitartean, eta inguruan barra-barra eta natural-natural entzungo dugun gaztelania guztiari muzin eginez. Gorringoak erantsiko dizkiogu aurrez maneatu dugun bexamelari, eta arretaz nahasiko dugu, euskal gazta hegemonikoarekin batera; El Correo taldearen La Azoka markako piperbeltz zuri ehoa gehituko diogu –euskarazko kulturari gaztelaniazko komunikabideek urtean zehar eskaintzen dioten goren une ia bakarra–, eta baita Totiren Sinadura-Errenkada Amaiezinak motako muskat intxaur pittin bat ere. Kontu handiz, Transmisio espatula batez baliatuz, nahasiko ditugu zuringo harrotuak gazta-nahasturarekin, mugimendu erakargarri leunak eginez –erakargarriak, “euskal” osagarria daukan orori dagokion bezala–.

Ehun mila eta koska lagunentzako sufle-molde baten barruan isuriko dugu nahastura. Erresonantzia-labean sartuko dugu ondoren, 451ºF-ko tenperaturan.

Lauzpabost egunetan edukiko dugu suflea labean, tartean Konstituzioaren Eguna –gehienontzat ez dena festa izango, baizik eta lan- edo militantzia-eguna– eta Sortzez Garbiaren Eguna –sekula ez duguna zalantzan jarriko–. Haien ostean, berehala zerbitzatuko dugu, –ohi bezala– arrakastatsua izan dela aldarrikatuz, eta salmenta-datu konkretuei inolako aipurik egin gabe, eztarrirako trabagarririk ager ez dadin.

le souffle2

[Tradizioa ez den guztia plagioa denez, aitor dezadan sarrera honen inspirazio iturrietako bat, Durangoko Azoka denboran zuhurki  urrunaz gain, Sukaldean blogeko errezeta hau izan dela].

Hibridazioaren aurka

[Artikulu honen bertsio laburrago bat Ortzadar gehigarrian argitaratu zen 2017ko irailaren 9an].

Azken urte eta, esango nuke, hamarraldi hauetan, behin eta berriro aldarrikatu izan da hibridazioa, hots, generoen arteko nahasketa, literaturaren garapenerako eta are, batzuetan, salbamenerako bideetako bat bezala. Ziurrenik nik neuk ere hala defendatu dut inoiz, gure garaiko postmodernitate atzeraezinari zegokion moduan.

Baina adinak maiz dakarren erretxinamendu eta javiermariasizazio nire prozesu partikularraren eraginpean, beldur naiz iritziz aldatzen ari ez ote naizen. Hori ematen didate aditzera, behintzat, uda honetan irakurritako bi libururen aurreko nire erreakzioek, hibridazioaren arriskuez hausnartzera eraman nautenak.

Bata Kirmen Uriberen azkeneko nobela izan da, Elkarrekin esnatzeko ordua (Susa, 2016). Onartu behar da, eta txalotu, autoreak egindako izugarrizko ahalegina argumentuaren erdigunean kokatzen den Txomin Letamendi eta Karmele Urrestiren familiaren historia berreraikitzeko ikerketan, mota guztietako iturriak –artxibistikoak, bibliografikoak, ahozkoak…– erabiliz. “Ez-fikziozko nobela” bat eraiki nahi izan du horrela, boladan omen dagoen genero hibridoa, gertakari errealetara oso pegatuta, eta fikzioaren esku hartze oso mugatuekin. Eta hor ikusi dut nik liburuaren ahuleziarik handiena: egileak bere buruari ezartzen dion autodiziplina horren ondorioz, “nerbio nobeleskoa” falta zaio nabarmen, nire ustez, Elkarrekin esnatzeko orduari –alde horretatik inoiz ekarri dit gogora Andolin Eguzkitza zenaren Herioaren itzalpeetan nobela nire ustez huts egindakoa–. Aitor dut izan daitekeela nire irakasle izaeraren tara bat, baina, horretarako, agian nahiago nukeen historia liburu konbentzional(ago) bat, bere oin oharrekin eta erreferentzia bibliografikoekin. Hori guztia, alde batera utzita liburuan nagusitzen dela begitantzen zaidan euskal historia garaikidearen interpretazio jeltzalefiloaren kutsua. Baina hori beste gai bat izango litzateke, noski.

Beste bat Arantxa Urretabizkaiaren Bidean ikasia (Pamiela, 2016) izan da, Hondarribiko alardearen auziari buruzko saiakera-kronika, gogotsu hartu nuena, iruditzen zaidalako Bidasoaldeko jaien inguruan emakumeen kontra gauzatutakoa gure historia sozial hurbilaren mugarrietako bat dela –mugarri lotsagarrienetako bat, esan gabe doa–. Kontua da liburuaren saiakera izaera osatzeko eta egilearengandik harago lihoazkeen ikuspegiak sartzeko –Ni-ak, literatura garaikideenaren joerei jarraiki, presentzia handia du liburuan–, idazleak gaiaren inguruko fikzio laburrak tartekatzen dituela. Eta hori arazo bihurtu zait batzuetan, ez baitago argi ze puntutaraino dauden “benetako gertakarietan oinarrituta”, ala fikzioaren aldera lerratzen diren gehiago. Eta arazo bat dela diot, liburuaren testuinguru hibridoagatik: Urretabizkaiak Alardearen inguruko ipuin liburu bat idatzi izan balu ez legoke arazorik, jolasa zein den badakigulako denok, baina –nagusiki– saiakera-kronika gisa aurkeztu den neurrian, inportantea izan daiteke istorioen egia maila neurtzeko modua izatea –adibidez, eskoletako ume batzuek pairatu dituzten erasoen kontabilitatea daraman dendariaren pasarteetan–; ez dezagun ahaztu, ikuspegi praktiko batetik besterik ez bada, kontuak daukan karga polemikoa, oraindik ere –ipuinok, gainera, ez zaizkit bereziki biribilak iruditu, kontakizun gisa…–. Bestalde, deigarria egin zait, Urretabizkaiaren liburuan, gaiaren inguruan idatzi den piloari egiten zaion erreferentzien urritasuna, niretzat generoaren ikurretako bat dena gutxienez Montaigneren garaietatik –onartzen dut, saio autobiografikoaren genealogiari dagokionean, ni gehiago naizela Montaigneren aldekoa, Rousseauren zaleen bandakoa baino…–. Baina hori ere beste gai bat izango litzateke, zer esanik ez.

Ez dakit: agian iritsi da hibridazio literarioaren aurka hitz egiten hasteko ordua. Pixkatxo bat, bederen.

hibridazioa irudia

Zerrenda bat: DonostiKluba 11rako saioa(k)

Joan den larunbatean, 2016ko urriaren batean, musika pintxatzen ibili nintzen Lloyd Cole handiak DonostiKluba 11 jaialdian eman zuen kontzertuaren ostean, Gazteszenan. Post honetan orduan eskaini nuen saioko kanten zerrenda (set lista) jasotzeko asmoa daukat, bai eta pittin bat arrazoitzeko ere.

Aurreneko saioa, gaueko hamabiak aldekoa, Lloyd Coleren lehenengo kontzertuaren ostean eman behar nuen. Publikoaren bataz besteko adina zein izan zitekeen susmatuz (nirearen ingurukoa, alegia), Lloyd Cole and The Commotions taldeak 80ko hamarraldian argitaratu zituen hiru disko klasikoen (Rattlesnakes, 1984; Easy Pieces, 1985, eta Mainstream, 1987) garai bertsuko abestiak aukeratu nituen, Coleren diskoekin batera deskubritu edo liluratu nindutenak, edo haien dotorezia eta gitarren pop-a gogorarazten zidatenak nolabait. Bide batez, Cole ederki aritu zen, bakarka eta bere semearen gitarraren laguntzaz, duela urte batzuk Kursaalen ikusi ahal izan genuena baino askoz ere hobeto, lasaiago, seguruago. Edonola ere, hauexek izan ziren bis-aren ostean pintxatu nituen kantak, ipini nituen orden berean:

-Lloyd Cole, “My Bag” (Dancing Remix).

-The Smiths, “This Charming Man“.

-Billy Bragg (Johnny Marr-ekin batera), “Shirley“.

-Kirsty MacColl, “A New England“.

-New Order, “Love Vigilantes“.

-XTC, “Generals and Majors“.

-The Style Council, “My Ever Changing Moods“.

-Aztec Camera, “Walk Out To Winter” (Extended Version).

-Felt, “Sunlight Bathed The Golden Glow” (Single Version).

-The Woodentops, “Get It On“.

-The Blue Nile, “Tinseltown In The Rain“.

-Itoiz, “Lo Egin“.

-Talking Heads, “This Must Be The Place“.

-The Stranglers, “Skin Deep“.

Baneuzkan saioa jarraitzeko zenbait kanta (The Beat, House of Love edo McCarthty-renak, besteak beste), baina hurrengo taldeak, Cecilia Payne bizkaitar indie oso interesgarriak (eta gazteak), bere kontzertuari ekin behar izan zion (Chris Isaak-en “Wicked Game“-ren bertsio eder bat jo zuen laukoteak), eta hortxe utzi behar izan nuen lehenengo set-a.

Hurrengo DJ tartea laburragoa izan zen, Cecilia Payne eta Smoke Idols taldeen kontzertuen arteko etenaldian. Set horretan new wave, afterpunk eta techno-pop garaiko kanta zaharrunoak eta gauzatxo pixka bat “berriagoak” nahastea nuen helburu, publikoa neurri batean alda zitekeela pentsatuta (aipatutako taldeak oso gazteak baitira, oro har). Hementxe saiotxoaren zerrenda:

-The Jam, “Town Called Malice“.

-Cornershop, “Brimful of Asha” (Fatboy Slim Remix).

-Julian Cope, “Trampolene“.

-Blur, “Girls & Boys“.

-Orchestral Manoeuvres In The Dark, “Electricity“.

-Foals, “Balloons“.

-Fischer-Z, “Room Service“.

-Maxïmo Park, “Girls Who Play Guitar“.

-Buzzcocks, “Ever Fallen In Love“.

-Radio 4, “Enemies Like This“.

-The Clash, “Armagideon Time“.

Ondoren Smoke Idols bizkaitar madchesterzaleak aritu ziren Gazteszenako taulan, eta haiek amaitu ondorengo lehenengo kantak ezin zuen Inspiral Carpets-ena baino izan:

-Inspiral Carpets, “Dragging Me Down“.

-Hertzainak, “Hil ezazu aita“.

-Delorean, “Metropolitan Death 3“.

-The B-52’s, “52 Girls“.

-Saint Etienne, “I’ve Got Your Music“.

-Frankie Goes To Hollywood, “Two Tribes“.

-Everything But The Girl, “Wrong” (Todd Terry Remix).

-Joy Division, “Love Will Tear Us Apart“.

Happy Mondays-en “Hallelujah” (McColl Mix) ipintzen hasita nintzenean amaitu behar nuela abisatu zidaten, eta nik, ohi bezain esaneko, aparatua itzali nuen, penaz, tintontzian The Cure, M-ak, El Columpio Asesino eta The Stone Roses utzita, besteak beste.

Orain hau guztia ordenatzea dagokit (ikus amaierako argazkia). DJ saio bat prestatzeak lana eskatzen duelako, bai eta entropia sortzen ere, norberaren diskotekan behintzat.

PS. Eskerrik asko Sergio, Ras, Ernesto eta antolakuntzako guztiei tratuagatik eta laguntzagatik!

 

 

Zaborra desagerrarazteko makina

[Joan den igandean, irailak 4an, GuraSOSek antolatutako Abuztock jaialdian parte hartu nuen , Gipuzkoako errauskailuarren inguruko eztabaida eta erabakia gizarte osora zabal dadin. Horretarako ipuin bat idatzi nuen, gaur hemen argitaratzen dudan hau, nahiz eta jaialdian irakurri nuena bertsio pixka bat laburragoa izan zen. Ipuinak, bururatzen zait, “Oparia” izenburua ere izan zezakeen].

Eztabaida askoren ostean, eta proposatuko bide guztiak aztertu eta, hurrenez hurren, baztertu eta gero, konponbidea gutxien espero zen lekutik iritsi zen, Euskal Herriko Unibertsitatetik, hain zuzen ere: zehazki, bere Fisika Aplikatua III sailetik. Han, aspalditik, eta fisiko teoriko gehienek horrezkero abandonatutako korden teoriari jarraiki, denboraren makina baten miniaturazko eredu bat garatzen ari ziren, ekitaldi bakoitzean hainbeste energia kontsumitzen zuena ezen ikerketa bide hori birtualki itxitzat jotzen baitzen –soilik egoera zonbi batean eusteko gutxieneko diru-laguntzak jasoz, alegia–. Gainera, makina, gehienez, solido bizigabeak garraiatzeko gai izango zenez –lanpernekin, saguekin eta artzain-zakurrekin egindako saiakera guztiak porrot odoltsu bilakatu ziren–, komunitate zientifikoaren proiektuarekiko interesa nahiko ahula zen. Baina gure zaborren pilaketa demasekoaren arazoari soluziobide bat eman ziezaiokeela zabaldu zenean, proiektura barra-barra hasi zen bideratzen dirua, hala publikoa nola pribatua, eta, ordura arteko ikerketa-erritmoarekin konparatuta, bizkor eman ziren aurrerapausoak.

      Ideia sinplea zen, printzipioz: zaborra berrehun urte aurrera igortzea, etorkizunera. Hasieran eztabaidak egon ziren ea iraganera edo etorkizunera bidali behar zen, baina azkenean bigarren aukera hobetsi zen, logikoena adituen ustez, etorkizuneko gure erkideek, guk baino garapen maila handiagoa izango zutenez, arazoari behin betiko konponbidea emanda izango ziotelakoan. Idealena, zer esanik ez, zaborra sortu ahala etorkizunera igortzea zatekeen, baina aipatu oztopo energetikoa arazo zen: denboraren makinak, edozein eskalatan eraikita ere, energia kontsumo itzela egin behar  zuen. Beraz, hobe zen –saileko ingeniariek ondo azaldu zuten bezala– denboraren makina ahalik eta zabalena eraikitzea, eta zabor kopuru handiak bidaltzea aldi berean, urtebetean zehar pilatutakoa  adibidez.

       Proiektua bizkor jarri zen martxan. Lehenik eta behin, denboraren makina erraldoiak behar zuen energia ekoizteko, eta erreferendum bat egin ostean, Lemoizko zentrala amaitu zen, eta Deban beste erreaktore nuklear bat eraiki zen, Lemoizko txikiegiaren osagarri.

      Lan guztiak bukatutzat jo zirenean iritsi zen urtebetean pilatutako hondakin guztiak etorkizunera bidaltzeko unea. Agintariak eta herritarrak hotsandiko ospakizunen artean bildu ziren bailara txiki oso bat okupatzen zuen makinaren aurrean, eta, ordua iritsi zenean, Lehendakariak zabor hura guztia desagerraraziko zuen botoia sakatu zuen. Makinak milioika terawatt xurgatu zituen istant batean, eta metatutako material guztiak ñirñir txiki bat egin zuen, neurgailuek erregistratuta utzi zuten dar-dar kuantiko bat. Baina ez zen ezer gehiago gertatu. Hasieran behintzat. Zabor guztiak han jarraitzen zuen. Guztiak? Ez, gehiago zegoela ematen zuen. Halako batean, makinaren edukiontzi garaia gainezka egiten hasi zen, zabor meta gero eta handiagoen agerpenaren ondorioz. Jaurlaritzak antolatutako jaialdira hurbildutako jendeak, izututa, ihesari eman zion; hildakoen eta zaurituen kopuru zehatza ez zen sekula jakin. Zaborrak inguruko lurrak inbaditu zituen, laba jarioa izango balitz legez: probintziaren laurdena hondamen eremu izendatu behar izan zuen Herrizaingo Sailak.

      Hondakin berri horien guztien analisiak garaikidetzat nekez jo zitekeen material ezezagun asko azaleratu zuen. Adituen ondorioa argia izan zen: gure lehengusu urrun horiek, etorkizuneko gure erkideek, denboraren makina ziurrenik aurreratuago baten jabe, zaborra bidali ziguten bueltan jaso zuten bezain laster, eta, harekin batera, baita auskalo zenbat hamarraldietan zehar metatutakoa ere.

     Datorren urratsa zein izango den eztabaidatzen ari dira gure agintariak, zenbait batzorde tekniko bildu eta lanean jarrita. Bitartean, badaezpada, denboraren makina handiago bat muntatzen hasi dira, eta gure bi zentral nuklearrek indar betean jarraitzen dute argindarra ekoizten eta pilatzen, beharrezkoa izan daitekeen momenturako; are hirugarren bat eraikitzen hasi dira Donibane Lohitzune ondoan. Hura ere badaezpada.

Index

Omenaldia

[Duela gutxi ekitaldi batera gonbidatu ninduten, eta, zalantza eta lotsa askorekin, bizpahiru testu prestatu nituen han irakurtzeko, tartean orain hemen aurkezten dudan mikroipuin hau. Azkenean ez nuen “Omenaldia” irakurri, gehiegi ez luzatzeko eta jendeari alamena (alamen gehiago) ez emateko. Baina testu hura erreskatatzea aitzakia ona iruditzen zait blog hau martxan berripintzen hasteko, pixkanaka sikiera…]

Omenaldia

Behin batean Angel Errok esan zidan “Euskal Herrian omenaldi bat egiten badizute, hilda edo, gehienez, hil-hurren zauden seinale”. Ni, txikitatik daukadan gorreria hondar bat kenduta, indar betean sentitzen naiz, beraz, hilda baino ezin naizela egon ondorioztatu dut. Alabaina, irratiko esatariak argi esan du: gaur egingo didate omenaldia, plazan, 12:30etan.

Goiz da oraindik, baina ez nuke huts egin nahi: beraz, kontu handiz agondu, estalkia zulatu –zorionez, egurra usteldu samar zegoen: sendiak ez zuen, antza denez, kalitate handieneko zerraldoa aukeratu–, eta bi metro gora egin dut lur hezean zehar, buztin-mokorren artean kanposantuan azaleratu arte; nire hilobiaren ondoan loreak atontzen zebilen emakume zaharrak oihuka egin du alde, izututa, berarekin zeukan transistorea lorontzien ondoan abandonatuz, piztuta oraindik –hortik iritsiko zitzaidan, ziurrenik, altxarazi nauen albistea–.

Mantso noa, oso mantso eta kontu handiz, bidean zehar soin adarrik ez galtzeko: plazarainokoak, hogei minutu eskasetan egingo nukeena bizirik banengo, bi ordu hartu dizkit. Kanposantuko atsoak bezala, oinezko bat baino gehiago ihesi joan da nirekin gurutzatzean, baina ez dakit nire itxurak, ala daridan ustel usain arinak eraginda izan den.

Azkenean iritsi naiz plazan muntatu duten karpara, baina omenaldia hasita zegoen jada. Eta hantxe ikusi dut, lehenengo diskurtsoa irakurtzen ari den antolatzailearen ondoan, Angel Erro, ondo merezitako omenaldia jasotzen. Nire belarri madarikatuek atzera egin didate jokaldi makurra, eta gaizki ulertu bide dut irratiko esatariak esan duen izena.

Une batez zalantza egin dut karpara sartu ala ez, baina azkenean erabaki dut ezetz, ez diodala loria-unea zapuztu nahi Angeli, omenaldian daudenak ihesean ipiniz harrapaka. Ondorioz, buelta eman dut hilerrira itzultzeko, baina mugimendu bat-batekoegia egin dut antza, eskuineko hanka belaunaren aldetik  kraskatu eta hantxe utzi dudalako, plazako harrien gainean, txingoka urrundu bitartean.