Hiru disko Malagon-Eneakoak

Disko batzuk, dudarik gabe, leku batekin lotuta geratzen dira betirako, eta baita adiskide jakin batzuekin ere. Gaurko aukeratu ditudan diskoen arteko lotura nagusia horixe da: Eduardo Malagon nire lagunaren etxean entzun nituela, behin baino gehiagotan, gure nerabezaroan. Loturak haratago doaz, noski: hirurak gustatzen zaizkit, hirurak dira pop musikakoak –haietako bat gutxienez nahiko atipikoa den arren…–, eta guztiak dira garai berekoak, hots, hamabost-hamasei urte genituenekoak, argitaratu eta gutxira eskuratuko baitzituen Eduk. Kontuan hartu behar da binilozko diskoak ez zirela merkeak, eta guk ez genuela diru askorik eskura: erosten genituen diskoak, ondorioz, “osagarriak” izan ohi ziren, hots, adiskide batek zeuzkan diskoak ez zituen besteak edukitzen; gustu ezberdintasunez gain –sekula ez dut ulertu nola atsegin zezakeen Eduk Tears For Fears, adibidez, agh–, kontua zen diskoak elkarri utzi eta zintetan grabatzen genituela erosi eta gutxira, eta, izan ere, zientzia fikziozko liburuekin gauza bera egiten genuen –kasu horretan grabatu gabe, noski–. Baina gure etxean zinta behin eta berriro entzuteko parada bagenuen ere, onartu behar da LPa beste gauza bat zela, soinuaren kalitatearen aldetik, eta nik hauek Edurenean entzun nituen, batez ere. Etxe batzuk, gainera, babesleku bihurtzen dira gure bizitzaren garai ezberdinetan, eta Malagondarrena halakoa izan zen niretzat, eta, pentsatzen dut, baita beste jende batentzat ere, gaztaroan. Nire ibilbide urbanoen erdian kokatuta zegoen, Amara Berriren eta Alde Zaharraren artean, handia zen, eta, inportanteena, disko-jogailua gure kasa erabiltzen uzten ziguten, etxean ez bezala, non gure aitak diktadura zorrotza ezartzen baitzuen bere Hi-Fi aparatuaren gain. Eta, ororen gainetik, etxe adeitsua zen, beroa, oso aproposa Liga txapelketak ospatzeko –han nengoen, memoriak huts egiten ez badit, Errealak Xixonen irabazi zuenean Liga, nahiz eta ez dudan oroitzen nolatan gusta zitzaidakeen orduan futbola…–, politikaz eztabaidatzeko –alferrik– eta, zer esanik ez, ezinezko maitasunez hitz egiteko –alferrik ere–. Disko hauek entzuten genituen bitartean, besteak beste.

Fischer-Z, Going Deaf For A Living, UA 1980.

Pop musikaren historiak nahiko injustuki tratatu duen banda bat da Fischer-Z: New Wave britainiarraren kontakizun nagusietan apenas egiten da haren aipamenik, egun. Garai hartan, ordea, hiru pepinazo jo zituzten segidan, musika-estilo eta garai horren edozein zalek bere diskotekan eduki beharko lituzkeenak: Word Salad estreinakoa (1979), Going Deaf For A Living hau (1980) eta Red Skies Over Paradise (1981), irrati espainiarretan dezente entzun zirenak, gogoratzen dudanagatik. Egia da gero hiato batean sartu zela banda, John Watts kantaria bakarkako karrera –antzu– bati ekin nahi izan zionean –gainontzeko partaideak Steve Skolnik, David Graham eta Steve Liddle ziren–; itzuli zirenean, beste formazio batekin, 1980ko hamarraldiaren amaieran, gauzak aldatuak ziren –New Wavea sitsak janda zegoen horrezkero oroitzapenen kutxan, uuuh–, eta ezin izan zuten lehenengo unetako arrakasta erlatiboa berdindu –oraindik jarraitzen dute, intermitenteki, kontzertuak eskaintzen eta are diskoren bat edo beste argitaratzen: azkenekoa, 2021ean–.

Baina aurreneko hiru disko haiek, eta hau bereziki, saihestezinak dira: gitarra zorrotzak, trompison-teklatu jostariak, doinu dantzagarriak, jamaikar ukitu arinak –entzun “Haters”– eta letra dibertigarriak; festarako gonbidapen bat alegia. Going Deaf For A Livingen A aldea beti iruditu zait eredugarria: ez dago kanta txar bat ere, “Room Service” komikotik hasita –“You don’t speak English, I don’t know Chinese / I ordered breakfast for one,  and you brought me three”–, aldea ixten duen kanta homonimoraino, eta B aldeak, flojoxoagoa suerta daitekeen arren, baditu bere puntuak –niri bereziki gustatzen zait “Limbo” ero eta zentzugabea, nahiz eta badakidan jende askok gorroto egingo duela–; “So Long” bezalako kanta geldoagoak, bestalde, ez dira bizkorrak baino maila baxuagokoak.

John Wattsen ahots zoli(egi)a, badakit, narritagarria suerta dakioke bati baino gehiagori –Rush-eko Geddy Lee-renaren antzera, alegia–, baina oso ondo dagokio disko honetako abestiei; ziur nago LParen azal ironikoak, zulatzeko makinak erasotutako harrizko belarri horrekin, kontu horri egiten ziola erreferentzia. Ipintzen dudan bakoitzean salto eta salto egiteko gogoa ematen didan disko bat da Going Deaf For A Living, eta maiz jartzen dut sukaldeko jogailuan. Gure alaben auzo-lotsarako, zer esanik ez: umea izatea gogorra da, batzuetan.

The Police, Ghost In The Machine, A&M 1981.

Justua izateko, hemen English Settlement diskoa komentatu beharko nuke, baina hari buruz hitz egin nuenez jadanik duela hilabete batzuk, XTCri eskainitako “Hiru disko”-an, Eduren etxeko beste klasiko hau berreskuratzea bururatu zait. The Police, ezbairik gabe, laurogeiko hamarraldiaren hasierako pop TALDEA zen: ez zegoen hura baino handiagorik, eta ateratzen zuten disko eta single bakoitza arrakasta ziurra zen. 1977ko “iraultzaren” lehenengo urratsetan jaioa, nekez topa zitekeen hura baino talde punk faltsuagorik –agian Stranglers, baina beste zentzu batean–: Stingek, Stewart Copelandek eta Andy Summersek, hasteko, beren instrumentuak jotzen zekizkiten –ez alferrik jazzaren eta, ene, rock progresiboaren ingurumarietatik zetozen–; gainera, ez zioten inolako beldurrik eboluzionatzeari –arrazako punk estereotipatu batek ez du sekula eboluzionatzen, berez–, eta une bakoitzean hobeto funtzionatu zezakeen soinua bereganatzeko abilezia itzela erakutsi zuten –Madonnaren kamaleonismoa haurtzaindegikoa da haienarekin konparatuz–. Azkenik, eta ez garrantzi gutxiagoz, melodia itsaskorrak eta kanta biribilak osatzeko ahalmen jainkotiarra zeukaten. Horrek guztiak saihestezin bihurtu zituen 1978 eta 1983 artean.

Aitortu behar dut Ghost In The Machinek, haien laugarren diskoak, pixka bat dezepzionatu ninduela aurreneko entzunaldietan: kontuan hartu taldearen eztanda globala ekarri zuen Zenyatta Mondattaren ostekoa zela (1980), eta LP honetan itxaropen handiak zeudela jarrita. Azalaren “digitalismoak” ez zuen, ordea, ezer onik auguratzen –synth-popera pasatuak al ziren, akaso?–, ezta izenburuaren erreferentzia kulturetak ere –Arthur Koestler idazlearen liburu batetik maileguan hartua: Eduren anaia gazteak, Jonek, pentsatzen zuen aliterazio absurduekin aurrera jarraitu eta Horchatta Patatta edo holako zerbait deituko zela…–. Eta, egiazki, sintetizadore gehiago erabiltzen zituzten diskoan, baina ez nahikoak hura kalbario technopoperoa bihurtzeko, eta kanten gaiek serioagoak ematen bazuten ere –politika garaikidea edo zientzia-fikzio errekreatibo pixka bat, ohiko maitasun-baladez gain–, ez ziren nahikoa sakonak diskoaren gozamena oztopatzeko.

Denborarekin estimu handiagoa hartu diot Ghost In The Machineri, nahiz eta niretzat The Policeren diskoa beti izango den Reggatta de Blanc (1979) –ikusten nola Horchatta Patattarena ez zen horren zentzugabea?–. Egia da nazkatu ginela “Every Little Thing She Does Is Magic” singlearekin –ez “Every Breath You Take” azukrezko pozoitsuarekin bezainbeste, ordea–, baina Ghost In The Machinen, argi gera dadila, temazoak daude: niretzat, ezbairik gabe, siniestro eta ilunenak, hots, “Invisible Sun” eta “Secret Journey”; “One World (Not Three)”-ek, mezu guay-a gorabehera, reggae zuriko kutsua kontserbatzen du, Policek horren ondo menderatzen zuena; “Omegaman” eta “Demolition Man” kontundenteek, bestalde, bere zera dute, eta are “Hungry For You (j’aurais toujours faim de toi)” bezalako absurdité batek, ingelesa eta frantsesa trakeski nahasten dituenak –tradizio britainiar bat The Beatlesen “Michelle”-tik–, gutxienez, irribarre bat ipintzen dit ezpainetan, entzuten dudan orotan.

The Durutti Column, LC, Factory Records 1981.

Egia esan, ez dakit nola iritsi zen disko hau Eduren eskuetara; taldearen izenak zer ikusia izango zuen akaso, baina kontua da berak deskubritu zidala The Durutti Column, bai, horrela idatzita, Durutti, Buenaventura Durruti anarkistaren gudarostea gogoan izan nahi bazuen ere –Espainiako Gerra Zibila noizbehinkako inspirazio-iturri izan da britainiar taldeentzat, nahiz eta ortografiari kasu handiegirik egin ez, jeneralean: oroitu zaitezte, besterik ez bada, The Clash-en “Spanish Bombs”-eko gaztelania makarronikoaz…–. LC izenburua, bestalde, graffiti italiar batetik hartuta bide zegoen: “Lotta Continua”. Situazionismoa oso boladan zegoen Manchesterrren, antza denez, 1970eko hamarkadaren amaiera aldean.

Taldea Manchesterrekoa zen, eta Factory etxe prestigiotsuan argitaratzen zituen diskoak: azalak luxuzkoak ziren, gehienetan Peter Saville diseinatzailearenak, eta oraindik ere gogoratzen dut honen kartoiaren ukitu leuna. Ni, ordurako, Joy Division-en fana nintzen, eta Factory, zer esanik ez, garantia zen alde horretatik. Baina The Durutti Columnen musikak zer ikusi gutxi zeukan, lehen belarri kolpean, Ian Curtis-en taldearen ertz askoko after-punkarekin: gitarra atmosferikoek eta piano satieskoek ardazten zituzten kantak, eta haien ondoan, batzuetan, bateria izugarri doi batek jo, eta, besteetan, ahots mehe batek kantatzen zuen, beti ere apurtzeko zorian zirudiena. Ahots hura Viny Reilly-rena zen, The Durutti Columnen liderra eta kasik partaide bakarra, diskoko instrumentu gehienak jotzen baitzituen, bateria salbu, Bruce Mitchell-en esku zegoena –oraindik ere gogoratzen dut diskoaren kritika, ziurrenik Iñaki Zaratarena, eta nola azpimarratzen zuen disko honetan Reilly are kantatzera “atrebitzen” zela eta guzti: aurreko LPa, The Return Of The Durutti Column (1980) instrumentala zen guztiz…–.

Reilly, historia eta istorio guztien arabera, punkaren mundutik zetorren, baina LC entzunda –eta berdin bere aurreko eta ondorengo disko guztiak– gezurra lirudike: nekez aurki daiteke gauza delikatuagorik. Ondo pentsatuta, bateria siku hori eta noizbehinka sartzen dituen erritmo-kaxak dira, ziurrenik, Martin Hannett-en produkzioarekin batera, The Durutti Column Factoryko beste taldeekin eta after-punkarekin lotzen dituena, eta ambient edo are talde progresibo/new age ziztrin bat izatetik salbatzen duena, zorionez: horra, frogatzeko, “Sketch For Dawn I”, “Never Known” edo “The Missing Boy” kantak, beste askoren artean. Gaixo aurpegi eternala duen Vini Reillyren kanta malenkoniatsuek merezi zutena, alegia: garaiko Manchesterreko giroa islatzen duen Michael Winterbottom zuzendariaren 24 Hour Party People film bikaineko (2002) eszena hunkigarrienak eta, aldi berean, baita erridikuluenetarikoak ere –“benetako” artistaren bakardade saihestezina islatzen dutenak– Durutti Columnen ingurukoak dira hain zuzen ere. Edozein modutan, LC arratsalde euritsuetarako disko aproposa iruditu zait beti, eta Donostian, aldaketa klimatikoaren aurreko garai haietan behintzat, ez ziren gutxi alajaina. Eta, halakoetan, eskertzen dira modu honetako diskoak, txokolate beroa eta Risk partida bat bezainbeste.

Eta hauxe da nire omenaldia, agian xumea –baina  zinezkoa–, malagondarren etxe abegitsu hari.

[Artikulu honen bertsio motzago bat Nabarra aldizkarian argitaratu zen, 2011ko urriko zenbakian].

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Aldatu )

Connecting to %s