Saio literarioen (eta, batez ere, saiotxo literarioen bildumen) kontrako manifestua

[Testu hau (Euskal) Literaturaren alde (eta kontra) liburuaren Donostiako aurkezpenean irakurri nuen, 2016ko azaroaren 23an].

Saio literarioak mesfidantzaz hartzeko moduko liburuak dira, gutxienez. Are gehiago saio horiek manifestu, dekalogo eta testutxo askotarikoen bilduma badira. Nik uste dut irakurle potentzialak gaztigatuta egon behar duela mota honetako liburuen salmenta-kanpainen aurrean, eta horregatik ausartuko naiz, apalki, horren inguruko ohar hauek zerrendatzera.

1.- Lehenik eta behin, nork irakurtzen ditu saio literarioak? Izan gaitezen errealistak: ia inork ez. Hiztun ugari dituzten hizkuntzetan literaturari buruzko literatura oso minoritarioa da; ba euskaraz areago. Nik abisatu diet argitaletxekoei, badaezpada, baina ikusten duzue: ez didate kasurik egin, eta damutuko zaie.

2.- Izan ere, mota honetako lanak autoerreferentzialegiak dira, kasik onanistak. Bueltaka eta bueltaka ari dira berez azalpen gehiegirik beharko ez lukeen zerbaiten inguruan, fikzio idatzien ekoizpenaren inguruan. Fikzio horiek ugariak bezain onak izango balira sikiera…! Baina irakurle elebidunak euskal literaturari dion atxikimendua (eskasa) kontuan hartuta, agian gure indarrak fikzio horien sorkuntzan kontzentratu beharko genuke, eta ez fikzio horien inguruko hausnarketan…

3.- Liburu mota horren portzentaje handi(egi) bat aldez aurretik han-hemenka argitaratutako testu birziklatuz osatuta dago. Eta, ondorioz, liburu berri batek bete beharko lukeen lehenengo baldintzari uko egiten dio hasieratik, berritasunari berari hain zuzen ere.

4.- Izan ere, halako zenbat bilduma, izan ala ez literaturaren ingurukoak, ez ote dira egilearen ahalegin hutsak merkatuan bere presentzia nabarmentzeko, (literaturgintzan) lan egiten ari ez delarik hain zuzen ere? Begiratu, gaurko aurkezpeneko egilearen kasuan, zein datatan argitaratu ziren Obabatiko tranbia eta Animalia disekatuak, beraren aurreko saiotxoen bildumak, alegia: orri zuriaren sindromeari ihes egiteko ahalegin patetikoak baino ez balira?

5.- Liburu mota horrek anakronismoan erortzeko duen arriskua biziki handia da, gainera. Azken finean, jatorrizko artikuluetako asko testuinguru, zirkunstantzia, irakurketa eta bulkada oso berezien mende idatzi eta argitaratu ziren, denborarekin lausotu edo indarra galdu dutenak. Funtzionatuko al dute orain eta hemen? Irakurlea lerroen artean leitzera behartzea ez da sekula ideia ona izan.

6.- Eta, edonola ere, zertarako liburu formatuan ipini jadanik (neurri handi batean) sarean zintzilikatuta dagoena?

         6.1.- Zer lortu nahi dugu: irakurlea kaxatik pasaraztea, sarean debalde dagoen zerbaitegatik, ala?

         6.2.- Eta, okerrago dena, planetaren zauri ekologikoa areagotu, lehen bit soil eta kaltegabeak zirenak liburu eta, ondorioz, paper, eta ondorioz, egur-ore eta, ondorioz, baso soildu bihurtuta…

7.-Azkenik, baino ez garrantzi gutxiagokoa: baldin eta testutxo horien (edo, behintzat, horietako batzuen) helburua kritikoa bazen, eta kritikatua (pertsona, animalia edo gauza) mintzeko arriskua bazegoen, zertarako berritu zauria, kontuan hartuta (gogoan izan gorago esan dena balizko anakronismoari buruz) osoki edo partzialki ahaztuta eduki ditzakeela kritika horiek? Ez al da alferrikako sufrimendua eragitea, armak etab. isildu diren garai itxaropentsu hauetan?

 

*************************

Dena dela, ondo pentsatuta, eta aurreko zazpi eragozpen horietatik abiatuta, eragozpenei eragozpenak jar dakizkiekeela bururatzen zait orain, eta aldeko zentzu batean irakur daitekeela saioen bildumen aurkako manifestu hori:

a.- Lehenengo puntuko erregelari jarraiki (“minoritarioa denez, are gehiago euskaraz, zertarako argitaratu?”), egiazki, ez litzateke ia ezer argitaratu behar euskaraz, salbu eta agian Haur eta Gazte Literatura (edo helduentzako literaturaz mozorrotutako Haur eta Gazte Literatura, genero gero eta ugariagoa bide batez esanda), hori baita ondo samar saltzen den bakarra. Benetako literaturatzat har genezakeen ia guztia desagerraraziko lukeen neurri erradikala, zinez. Beraz, zergatik ez argitaratu, ia edozein euskal liburuk bezainbesteko zabalkuntza (urria) izango badu?

 b.- Ados, ariketa masturbatorioa izan daiteke. Baina ez al da gure hezkuntza oro har jesuitikoaren ondorio onanismoaren aurkako aurreiritzia? Izan ere, Durangoko azoka, salduenen zerrendak, Sautrela edo Sarrionandiaren argazki ustelgabearen antzera, euskal literaturarekiko sinesmena mantentzeko beste simulakro bat besterik ez dira literaturaren inguruko saioak, eta badakigu simulakroak oso beharrekoak direla;  Nietzschek zioen bezala, “artea daukagu egiak hil ez gaitzan”. Eta euskal literaturaren inguruko literatura egiten dugu euskal literaturaren existentzian sinesten jarrai dezagun.

c.- Nola ausartu naiz birziklatzearen kontra hitz egitera, non eta Gipuzkoako lurraldean? Literatura ekosistema bat da, orobat, eta, ondorioz, ekonomia zirkularraren printzipioak onartu beharko genituzke harentzat ere. Literaturaren aldarri nagusia da, alde horretatik, berrirakurketa. Roland Barthesek, ez alferrik, berrirakurketa goratzen zuen, gure gizartearen ohitura ideologiko eta komertzialen aurkako operaziotzat hartzen zuen neurrian: testuak “irenstera” eta, berehala, zakarrera botatzera bultzatzen gaituzten ohituren aurkakotzat hain justu ere.

 d.- Izan ere, osasuntsua al da, idazle gisa, etengabe produzitzen aritzea, eta urtero liburu berri bat (edo gehiago) argitaratzea? Zertara garamatza ultraproduktibismo horrek guztiak, hutsaltasun kapitalistara ez bada (kasurik onenean), edo ideia originalen amaierara eta nahi gabeko errepikapenera (okerrenean)? Errepikapena, egitekotan, izan dadila guztiz kontzientea. Eta zer hobeto presio horietaz atseden kritikoa hartzeko, antzinako lanen bilduma osatzea baino?

 e.- Anakronismoa ez da horren bekatu larria, literatura bezalako arte berez anakroniko batean. Gainera, bilketak testuak eguneratzeko aukera ematen du, edo bere testuinguruan kokatzeko gutxienez. Eta hori, azken finean, bada anakronismoaren aurkako antidoto nahikoa eraginkorra.

 f.- Seigarren puntuan ere arrazoia nuen: mota horretako bilduma batean irakurriko diren testuetara irismen erraza dago internetetik.

         f.1.- Ez dezagun ahaztu, ordea, zanga digitala uste izaten duguna baino sakonagoa dela, baita gurea bezalako ekonomia turbokapitalista batean ere.

         f.2.- Ingurumenari egindako zauriez ari garela: Sareak globalki eragindako argindar gastua debalde ateratzen al zaio Naturari? Liburu analogikoak (erlikia horiek!) argitaratzea baino (ekologikoki) merkeago? Ziur?

         f.3.- Gainera, gure zibilizazio dontsua desagertzen denean (gerra nuklear batek edo apokalipsi zonbi batek suntsitua) bizirauteko aukera gehiago izango du liburu bat bezalako objektu material ziztrin batek, eterrezko hodeietan metatutako bit horiek guztiek baino…

 g.- Zauria berritzearen alferrikakotasuna? Optimistegia izan naiz eragozpen hori paratzean: idazle batek ez du sekula ezer ahazten (laudorioak izan ezik, noski). Kaltea eginda dago jada. Eta, gauzak horrela, zer demontre, hobe aurretik joatea, azpildurarik gabe, ezta?

 

[Eta honekin nahikoa dela uste dut. Izan ere, honezkero badaukat hemendik bost edo hamar urtera, alferkeria literarioko nire hurrengo aldian, zalantzarik gabe argitaratuko dudan nire hurrengo saiotxoen bildumarako lehenengo atala…].

 

aazala

Advertisements

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s