Rock progresiboko lau disko

Armairutik (behin betiko) ateratzea erabaki dut: bai, gustuko dut rock progresiboa, edo, garai batean deitzen zen bezala, rock sinfonikoa (eta zer?). Egun oso gaizki ikusia dagoen arren (hainbeste ezen generoa gogora ekar dezakeen egungo joera musikal oro sormarka burutsuez bataiatzen baita, “post-rock” edo “esperimental” bezala adibidez), gogoratu behar da garai batean musika popularraren abangoardia izan zela, eta gaur talde indiei zaien miresmen bera zitzaiela joera horren jarraitzaileei, orduan. Funtsean, hirurogeiko hamarraldiaren bigarren erdialdeko pop psikodelikoaren eta blues-rockaren bilakaera bat izan zen progresiboa, eta rocka “arte” bihurtzeko ahaleginaren nahiz garai haietako optimismo historikoaren ondoriotzat har daiteke, nolabait. Metastasirako joera zeukala, ordea, ezin ukatu: darwinismoaren legeen gupidagabetasunak eta petrolioaren krisiaren ondorio sozialek rock progresiboaren megafaunaren zokoratzea ekarri zuten, eta punk-a izan zen lan zikin hura (gogotik) burutu zuena, noski.

Yes, The Yes Album, Atlantic, 1971.

Esan ohi da rock progresiboaren lehenengo albuma In The Court of the Crimson King (1969) izan zela, eta agian hori ipini behar nuen hemen, baina Robert Frippen konboari atal berezi bat eskaini nahi diodanez sail honetan, ordurako utziko dut (Pink Floydekin gauza bera gertatzen zait, bide batez esanda). Yes taldearen fanek, edonola ere, ez lukete LP hau hautatuko, bakarra azpimarratzeko eskatuko balitzaie: Fragilek (1971) edo Close To The Edgek (1972) fama handiagoa dute, agian merezita. Baina niri hau gustatzen zait bereziki 1) Yes-en soinu klasikoa erabat eratuta agertzen den aurrenekoa delako (haien hirugarren albuma da: aurrekoak hiruogeiko hamarraldiko pop dotore estandarragokoak dira, oro har, ukitu sinfoniko gero eta  argiagoak erakusten bazuten ere); 2) Steve Howe gitarrista fina bertan agertzen delako lehenengo aldiz; eta 3) batez ere “Starship Trooper” kanta dakarrelako, inoiz konposatu zuten onena, eta rock musikako klasiko bat. Bale, 1974tik aurrera erremediorik gabeko dinosauro bihurtu ziren, baina ezin da ukatu Yes-ek melodientzako eta egitura-aldaketentzako zeukan dohain berezia: musika-kritikari bati behin irakurri nion bezala, kanta bakar batean sartzen zuten ideia ezberdin piloarekin talde batek disko oso bat grabatzen du egun (“Perpetual Change” entzutea nahikoa da horretaz jabetzeko). Bestela, Yes markaren ezaugarri tipikoak: Jon Andersonen ahots zolia, zientzia fikziozko istorio xaloak bezain itxaropentsuak, eta Akuarioren aroko rollito ona nonahi. Hots, gozada bat.

Emerson, Lake & Palmer, Tarkus, Island, 1971.

Apabullantea: ez dago beste hitzik Emerson, Lake and Palmerren musika definitzeko. Eta horretarako oso elementu gutxi erabiltzen zituzten: Greg Lakeren baxu dotorea, Carl Palmerren perkusio boteretsua eta, jakina, Keith Emersonen organo eta Moog sintetizadore brutalak, gotorleku gero eta handiago bat osatzen zutenak beren kontzertuetan, eszenatokiaren ezkerraldean. Haien fama rock musikaren historiako aurrenetariko supertaldeetako bat izatean zetzan (King Crimson, Atomic Rooster eta The Nice-tik zetozen, hurrenez hurren), eta baita haien helburu musikalen handiustean ere (musika klasikoa rockizatu nahi zuten, Mussorgskiren Erakusketa bateko koadroak bezalako piezak egokituz, adibidez). Bai, ezin talde pretenziosoagorik aurkitu Emerson, Lake & Palmer baino; halere, haien Tarkus bigarren disko honetan kontuak, misteriotsuki, ondo funtzionatzen du, batik bat izen bereko kantan, alde oso bat okupatzen duena (hogei minutu eta piko!). Beste batzuetan ez bezala, kanta luze hura ez da patchwork hutsa, pieza konpaktu eta ondo egituratu bat baizik, istorio antimilitarista “alegorikoa” baina eraginkorra kontatzen diguna, ideala magia eta aztikeriako nobelak irakurtzeko fondo gisa, edo Game Of Thrones dialogorik gabe entzuteko (adibidez). Gainontzeko abestiek, batez ere rock “estandarra” egitera jartzen direnean, ez dute horrenbeste balio, baina bost axola: “Tarkus” kantaren zazpi sekzioen handitasunak soberan konpentsatzen du betelanerako joera hori. Izan ere, Britainia Handiko albumen zerrendako lehenengo postura iritsi zen 1971n, rock progresiboko album gutxik lortu zuten zerbait.

Van Der Graaf Generator, Pawn Hearts, Charisma 1971.

Hugh Banton teklistak, Guy Evans bateriak, David Jackson saxofoijoleak eta (batez ere) Peter Hammill gitarrista eta kantariak osatzen zuten izen luzeegiko talde britainiar hau,  ziurrenik generoaren asmatzaileetako bat, lehen aipatutako King Crimsonekin batera (bere lehenengo albuma, The Aerosol Grey Machine, 1969koa da). Eta, crimsondarrek bezala, prestigio gehien gorde dutenak, rock progresiboaren kondena hipster kasik unanimea gorabehera: Sex Pistolseko Johnny Rottenek gustatzen zitzaizkiola aldarrikatu zuen behin, eskandalu ez gutxirekin. Edonola ere Rotten, ziurrenik, taldearen bigarren etapa erraietikoagoari buruz ari zen, hots, 1975etik aurrera egin zituzten disko ia pre-punkei buruz: Pawn Hearts, alde horretatik, kanon progresiboan argiki instalatutako diskoa litzateke, bere abesti hiper-luzeekin (LParen alde oso bat okupatzen zuen derrigorrezkoa, “Itsasargizainen izurritea“, hamar azpi-atalekin, eta beste bi, “Lemmings (Including Cog)” eta “Man-Erg“, hamar minututatik gorakoak), bere garapen konplikatuekin (musika klasikoarekiko gutxitasun sentimenduak eragindakoa, ziurrenik) eta bere letra literario ulergaitzekin (surrealismora eta alegoriara oso emandako letragilea zen -eta da- Hammill… baina hala ere beti da gai mundu garaikideko angustia komunikatzeko); edonola ere, Hammillek eta bere lagunek gailur bat iritsi zutela erabaki, eta taldea desegitea erabaki zuten disko honen ostean (1975ean, atzera elkartuko direnean, oinarri berrien gainean birfundatuko dute, iradoki dudan bezala). Agian zerrendatxo honetako diskorik zailena da Pawn Hearts, baina generoaren zale orok ezagutu beharrekoa.

Genesis, Live, Charisma, 1973.

Genesis da, rock progresiboko talde guztien artean, gehien maite dudana. Ondo ulertua izan nadila: Peter Gabrielek alde egin aurreko Genesis-ez ari naiz, hots, Phil Collinsen aldi luzeagoaren aldarrikapen orokorra heresia gorentzat jotzen duten horietakoa. Horregatik kostatzen zait haien diskoen artean bat aukeratzea, eta horregatik jo dut irtenbide salomondar batera, bilduma-helburuak bete ohi dituen kontzertuen grabazio batekin konformatuz. Egia da Genesisen zuzeneko diskoek oso soinu ona izaten dutela (zuzeneko nahiko “faltsuak” direlako, ziurrenik, estudioan oso “osotuak”), eta kantak jatorrizko LPetan baino “zailduagoak” ageri direla bertan. Hemen bost luze besterik ez daude: “Get’em Out By Friday” eta “The Knife” gogor samarrak (hard rockaren ertzean), “Watcher of the Skies” handientsua, “Musical Box” delikatua (eta pozoitsua), eta (nire faboritoa) “The Return of the Giant Hogweed” ironikoa: esploratzaile victoriar batek XIX. mendean Kew Gardens-era atzerritik ekarritako landare inbaditzaile batzuk “esnatu” eta sekulako sarraskiak egiten hasten dira Ingalaterran, Godzilla begetalak balira legez… Agian garai horietan ipuinak kantatzen zituelako gustatzen zait Genesis (zuzenekoetan ipuin horiek antzeztu egiten zituen Gabrielek, “Watcher Of The Skies”-en bideoan ikusi ahal izan duzuen bezala). Egia esateko, oso talde britainiarra zen, arte eskolatik atera berriak ziren klase ertaineko gazte batzuek osatua, eta nabaritzen da, haien teatrokerian eta (haien karreran hastapenetan) gauza “berriak” probatzeko nahi aseezinean: Live honek bikain laburbiltzen ditu bertute horiek guztiak. Lastima gerora galdu izana…

[Testu honen lehen bertsioa Nabarra aldizkarian argitaratu zen, 2009ko urrian]

Advertisements

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s