Hilberri autobiografikoak

Ramiro Pinilla idazlearen heriotzak ordenagailu aurrean harrapatu ninduen, eta nahikoa bizkor hasi ziren haren inguruko profilak eta hilberri edo obituarioak sarean zabaltzen. Lehenengoetariko bat, Fernando Aramburu donostiarrarena, El Cultural aldizkarian (El Mundoren literatur eta kultur gehigarrian alegia): ez da sobera maite dudan idazlea (preziosistegia, nire gusturako, euskarazko literaturaren aurrean daukan jarreraz ez hitz egitearren, nahiz eta lehenengo motiboa inportanteagoa den niretzat), baina banekien Pinillaren zalea zena, eta testua interesekoa izango zela begitandu zitzaidan, are gehiago ikusita zein izenburu zeukan: “Adiós, Ramiro. Adiós, amigo”.

Albistea irakurri eta esaldi batek jo zidan begian: “Ramiro era un vasco apacible que había leído a Faulkner”. Ez Faulknerren aipuagatik, noski (nik ere, Amanece que no es poco filmeko herritarrek bezala, estimu handian dut Faulkner), “vasco apacible” horrengatik baizik. Ondo hasi gara, pentsatu nuen, ze hor, jakina, euskal herritar “oldarkorraren” edo “borrokalariaren” edo “moldakaitzaren” gaitzespena inplizitua doa, noski. Ez alferrik jarraitzen dio, zer esanik ez, “ez zitzaion barrokoa gustatzen, ezta nazionalismoa ere” batek, nazionalismo hori euskal abertzaletasuna delarik. Berez, gaizki iruditzen ez zaidana (ez zela abertzalea? Ezta beharrik ere: niretzat hori baino askoz ere inportanteagoa da idazkeran ez zela barrokoa …  Aranbururen alderantzizkoa alegia). Kontua da “apacible” hori (“bare, lasai, atsegin”, Ibon Sarasolaren ordainean; “manso, dulce y agradable en la condición y el trato”, Real Academia de la Lengua Españolaren hiztegiaren 22. argitalpenaren arabera) ez zaidala bereziki egokia iruditzen Ramiro Pinilla bezalako idazle bat kalifikatzeko. Ez daukat zalantzarik tratuan gozoa eta atsegina zela, baina “otzana” (“manso”)? Ahulenen alde eta batez ere langileen alde hainbeste aldiz agertu zen idazle bat, botere politikoaren aurrean isilik geratzeko ohitura ez zeukana izendatzeko nekez aurki daiteke adjektibo okerragorik, nik uste. Konpromiso bat, bide batez esanda, hala bere nobeletan demostratu zuena, zeinetan ahulenen alde agertzen baitzen beti (lehenengotik hasita, Las ciegas hormigas, 1961, Nadal eta Kritikaren sariak), nola bere bizitzan zehar (Partidu Komunistako kide izan zen frankismo garaian, hots, bertan militatzea ahuntzaren gauerdiko eztula ez zenean prezeski).

Baina beste zerbaitek are gehiago eman zidan atentzioa Arambururen hilberrian: zein espazio handia hartzen duen testuan bere zertzelada autobiografikoak: izan ere, artikuluaren kasik laurden bat bideratuta dago apaltasunez beteriko (“ni bezalako gizajo batek, ahaleginduta ere ezingo nukeena Verdes valles, colinas rojasen lerro bakar bat ere erredaktatu”) bere buruaren laudorioa egitera (Aramburu izan baitzen Tusquets argitaletxearen aurrean egile ahantziaren alde mintzatu bide zena). Niri, zer nahi duzue esatea, pixka bat gehiegikeria iruditzen zait Pinilla hil eta ordu batzuetara halako ohar bat plazaratzea, une bat zeinetan zenduaren ibilbidea eta bertuteak baino ez bailirateke laburbildu behar, ezagutzen dutenek gogora ekar ditzaten, eta ezagutzen ez dutenek (edo haren inguruko oso azaleko berri dutenek) informazio pixka bat eskura dezaten; badakit Aramburu ez dela ohiko egunkari-erredaktorea, baina hala ere. Agian egun edo aste batzuk geroago, eta potreta luze eta zabalago batean, sargarriagoak dira halako ohar autobiografiko eta autogorazarrezkoak. Agian. Tira, ez naiz xaloa, badakit azpigeneroan aspaldi dela ohikoa aritzeko modu hori, eta beste alor batzuetan (liburuen hitzaurreetan, urrutira joan gabe) ez dela  batere arraroa. Baina irudipena daukat egun jarrera autobiografikoak dena inbaditzen eta kutsatzen duela (nobela, zutabegintza, baita kritika literarioa ere…), eta, areago, naturaltasun osoz hartzen dugula hala gertatzea. Eta horrek preokupatzen nau gehien, zein naturala iruditzen zaigun.

Zeren eta argi dago Aramburuk badakiela bestela egiten, hurrengo goizean bertan El Paíseko orrialdeetan frogatu zuen bezala, “La prosa que no se nota” iritzi artikuluan. Izango da El Culturalen “etxekoago” sentitzen delako? El Paíserako idaztea (bitxiki) “serioagoa” iruditzen zaiolako (oraindik ere)? Niri lehenengo artikuluarena justifikagaitz samarra iruditzen zait, edonola ere. Baina agian kontua da Gonzalo Torné idazleak arrazoia duela, eta, berak dioen bezala, “nobelagile bat hanpurutsutzat salatzea saskibaloi jokalari bat altutzat salatzea bezala da”. Eta kito.

(Agian arau horren salbuespen nabarmenen eta bakarrenetako bat Ramiro Pinilla bera izan zen, bururatzen zait).

maurorenaMauro Entrialgo (@Tyrexito) komikigile gasteiztarraren zinta hau, Plétora de Piñatas 3 albumetik hartuta (Astiberri, 2013; @Txapelmuur-en bitartez iritsi zitzaidan) bereziki egokia iruditzen zait, ilustrazio gisa.

 

Advertisements

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s