Poeta mesianikoak

Duela gutxi, Raul Zurita poeta txiletarrak honako hau adierazi du: “poesia ostendu ezkero, zendu da gizateria” [gaztelaniaz, “si la poesía desaparece, la humanidad perece”: nabarmena da ez naizela ez itzultzailea, ezta poeta ere]. Eta horren ondoren gehitu zuen, pixka bat kontraesankorki agian: “Poesia liburua baino lehenagokoa da eta are idazkera aurrekoa ere, eta soilik desagertuko da azkeneko gizakia amaitzen delarik” [“La poesía es anterior al libro y anterior a la escritura misma, y sólo desaparecerá cuando se acabe el último hombre”].

Halakoak irakurtzen ditudanean beti harritzen naiz poeten (poeta batzuen) apokalipsirako joerarekin, eta haien diziplina (edo generoa, edo dena delakoa) ororen gainetik dagoela sinesteko daukaten konbentzimenduarekin. Sinesteko, eta sinesmen hori beren bizitza pribatura ez mugatzeko aurkeztu ohi duten jarrerarekin, gehituko nuke.

Zuritaren izena ezaguna egiten zitzaidan arren, aitortu behar dut ez neukala, une horretan, bere obraren berririk. Sareak eskaintzen dituen baliabide kasik infinitoez baliatuta, bere poema batzuk irakurtzeko astia hartu nuen. Not my cup of tea, susmatzen nuen bezala.

Horretan pentsatzen ari nintzela (ez sakonkiegi, ziurrenik) Zuritaren ezagutza lainotsua nondik etor zitzaidakeen barruntatu nuen. Liburutegira hurbildu, Roberto Bolañoren Entre paréntesis saiakera eta artikuluen bilduma eskuratu (Anagrama, 2004) eta hantxe zegoen, Txileko poesia garaikidearen inguruko artikulu batean: “La poesía chilena y la intemperie”, zeinetan Bolañok errepaso bizkor (eta, esan gabe doa, oso pertsonal) bat ematen baitio generoaren (ordura arteko) bilakaerari, Hego Amerikako herrialde hartan. Hauxe da Zuritaz bertan esaten duena:

“Lihn eta Teillier-en ostean ezerezak edo misterioak apatxoa eskaintzen digu eta are buztana astintzen du. Zuritak obra bikain bat sortzen du, bere belaunaldikoei gailentzen zaiena eta itzulbiderik gabeko puntu bat markatzen duena aurreko belaunaldiaren poetikari dagokionean, baina bere eskatologia, bere mesianismoa mausoleo edo ehorzte su meta baten oinarriak dira, eta horretara bideratu ziren, laurogeiko hamarraldian, ia poeta txiletar guztiak” (88-89 orr.; letra etzanak nireak dira).

Baina beste oihartzun batek ere dei egiten zidan kaskezur barrutik. Bolañok badauka nobela labur bat, Estrella distante (Anagrama, 1996), zeinaren protagonista nagusiak (narratzaileaz gain) bi poeta baitira, Alberto Ruíz-Tagle eta Carlos Wieder, pertsona bera direnak azken batean. Carlos Wieder, Pinocheten estatu-kolpearen ondorengo egunetan agertzen dena Ruíz-Tagle izena alde batera utzita, aire-armadako tenientea da eta bere ezaugarri nagusia da poemak marrazten dituela zeruan bere abioiak botatzen duen keaz…  Raúl Zuritak egin zuen bezalaxe, hain zuzen ere, 1982an, New Yorkeko zeruan, non, ke zuria jaurtitzen zuten bost hegazkinen laguntzaz, “Bizitza berria” (“La vida nueva“) izeneko poema marraztarazi baitzuen. Zuritak ere body art-aren, land art-aren eta argazkigintza poetikoaren aldaera ezberdinak praktikatu ditu bere karreran zehar, hastapenetan batez ere, eta Estrella distanteko Wiederrek diktadurapean egindako izugarrikerien inguruko argazki-erakusketak antolatzen zituen, bestalde (nobelatxoa di-da batean irakurtzen da, eta merezi du, Bolañoren obraren zati handiena bezala).

Raúl Zuritak ez zuen, antza denez, ondo hartu Bolañoren omenaldia: ez da harritzekoa. Besteak beste, imajinatzen dut, Bolañoren pertsonaia Txile pinotxetistaren morroi odoltsu bat bezala aurkezten duelako, Zuritaren biografia erregimenaren aurkako batena den bitartean: 1973an atxilotua eta torturatua izan zen militante komunista izateagatik, eta bere ekintza poetiko publikoak; CADA (Colectivo de Acciones de Arte) taldeko kideekin batera, diktaduraren kontrako protesta ozenak izan ziren.

Zuritak Bolañori buruz duen iritzia, bestalde, eta ezinbestean, ez da ona. Bere Cuadernos de guerra poemategian (Amargord, 2009) Bolaño bera ipintzen du zeruan poemak marrazten, “escribiendo con aviones la estrella distante de un dios que no estuvo    de un dios que no quiso    de un dios que no dijo    mientras adelante la mañana crecía y era como otro océano dentro del océano los desnudos cuerpos cayendo”, eta, gainera, “hepático Bolaño” deitzen dio, ez dena epiteto bereziki fina, kontuan hartuta Bolañoren heriotzaren kausa, 2003an, gibeleko gaixotasun luze bat izan zela (izan ere, garaiz iritsi ez zen gibel transplante baten esperoan hil zen) (ikus, kontu hauetarako guztietarako, Chiara Bolognereseren artikulu hau).

Badakizue: poetak, izaki zerutiar horiek…

Irudia

Advertisements

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s