Ziurtasuna eta ziurgabetasuna

Twitter bitartez iritsi zitzaidan iragarpena: Euskal Herriko irakurle talde batean koordinatzaile lanak egiten dituen idazle beraren liburua izango zuten aurki eztabaidagai. Ez da halakorik gertatzen den lehen aldia, eta, ziurrenik, ez da azkenekoa izango. Ni, edonola ere, beste iritzi batekoa naiz kontu horri dagokionean, duela pare bat urteko gogoeta batean (azken puntuan, batik bat) aditzera eman nuen bezala.

Halako kasuak,Gorka Bereziartuak iradoki bezala, Francisco Umbralen  aspaldiko “hona nire liburuaz hitz egitera etorri naiz” famatuarekin konparatu daitezke. Baina baliteke horrenbesterako ez izatea. Agian koordinatzaileak, halakoetan, ez du motu proprio ipintzen bere liburua egitarauan; irakurleen eskaera bati erantzuten dio, akaso. Baina koordinatzaileak onartzen badu, arazoa berbera da.

Ez, nire aurreko testuan iradokitzen nuen bezala, ez zait dotorea iruditzen. Baina, gainera, ez zait praktikoa iruditzen. Demagun, Gasteizko Irakurle Klubean (eta beste zenbait taldetan) egiten den bezala, eztabaida idazlearen presentziarik gabe hasten dela, bilera hasi eta idazlea ordu erdi edo ordu bete geroago sartzen dela: kasu horretan zer egingo du (aldi berean) koordinatzaile eta egile denak? Taldekideak koordinatzailerik gabe utzi, libreki eztabaida dezaten, eta, ondoren, sartu, tokatzen zaionean? Edo hasieratik sartu, baina egile soil gisa, koordinatzaile bezala daukan ardura une batez aparkatuta utziz? Egileari zuzentzen zaion aurreneko galdera (irakurle taldeetan normala den hasierako isiltasunak bultzatuta koordinatzaileak egin ohi duena), berak egin beharko al dio bere buruari? Galdera erretorikoa izango al da, ala zorrotza? Lehenengo edo bigarren pertsonan burutuko al du? Aitor dut bikoiztasun eskizofreniko samar horretan pentsatzeak pixka bat aztoratzen nauela.

Baina, gainera, zer gertatzen da liburua ez bazaio taldeari gustatzen? Liburuarekiko iritzi negatiboak edota hoztasuna nagusi badira? Nik, behintzat, nahikoa gaizki pasatzen dut egitarauan jarritako beste idazleen liburuek harrera ona izan ez dutela ohartzen naizenean; baita itzulpen edo poesia liburu bat ipini, eta irakurleen erdiak (edo gehiagok) huts egiten duenean ere. Ipini baldin baditut, normalean, liburu on eta probetxugarriak direla uste dudalako da, eta pena hartzen dut. Liburu horiek neureak bezain nireak dira, ia. Guztiz neureak izanda ez dakit zer gertatuko litzaidakeen.

Segurtasun hori inbidiagarria iruditzen zait (norbere burua eta lanak euskal literatura gaztearen inguruko hitzaldi batean sartzeko segurtasuna bezainbeste…). Eta agian naturala da, eta oso humanoa. Baina deseroso sentiarazten nau. Literaturaren (eta, azken finean, edozein praktika artistikoren) lanbideak, berez, egilearen ziurgabetasuna dakarrelako berarekin batera; iritzi horretakoa naiz ni behintzat. Norbera iritzi sendo bat izatera irits daiteke, nik uste, gainontzekoek egiten dutenaren gainean, baina nekez izan dezake, %100ean, bere obrari dagokionean. Horregatik izan ohi dugu kanpoko iritziarekiko antsietate (eta mendekotasun) hori: gurearekin ez dugulako nahikoa; gureaz, arrazoi osoz, mesfidatzen garelako.

Halakoetan beti gogoratzen naiz C.P. Snowek zientzia eta literaturaren artean egiten zuen konparaketaz: nola, oro har, mundu ilunagoa eta krudelagoa iruditzen zitzaion literaturarena (artearena), berezkoa duen ziurgabetasunagatik.

Ziurgabetasun hori da bizitza artistikoaren sufrimenduaren puska handi baten –eta pozoiaren zati baten– erantzulea. Zientzialariak idazleak bezain urrun daude aingeruak izatetik, baina ez daude tentaldi berberen mende. Absurdua zatekeen, adibidez, Einsteinek edo Hardyk inori inbidia eduki izana; Hardyk (…) esan ohi zuen (…) Littlewoodek bat-batean Goldbachen teoremaren froga aurkitu izan balu, berak sentituko zukeela, hogeita lau orduz, hura erailtzeko gogoa. Baina horretara iritsiko zela gehienez. (…) Profesional guztietatik (…), idazleak dira pertsona onak izateko zailtasun handienak dituztenak”

(C.P. Snow, Nueve hombres del siglo XX, Alianza 1969, 180-181).

Snowek zioen bezala, zientziaren arloan, bai, inbidiak eta azpijokoak eta pasilo-borrokak egon daitezke (literaturan bezala), baina, azkenean, frogek, froga zientifikoek ebazten dute zeinek daukan arrazoia, zein hipotesik egiten duen aurrera eta lege bihurtzen den, eta zein geratzen den alboratuta, historiaren linbora kondenatuta. Literaturan, ordea, dena izan daiteke eztabaidagai, sinkronikoki zein diakronikoki, kanonak aldakorrak dira berez (epe luzera, baina baita epe laburrera ere, batzuetan). Eta, okerrena, egileak eurak ez daude sekula seguru burutu dutenaren balioaz.

Horregatik uzten naute harrituta (eta, neurri batean, miretsita) halako kasuek.

Advertisements

One thought on “Ziurtasuna eta ziurgabetasuna

  1. Ziurtasun eta segurtasun kasuekin jarraituz, Haur eta Gazte Literaturaturako Joxemari Iturralderen “Riskyren ipuin politenak” (Elkar, 2009) liburua datorkit gogora… Bere garaian liburua irakurri bai, baina ez nuen erosi eta nire inguruko liburutegietan ez dutenez, ezin dut pikatu liburuko atal auto-erreferentziala…

    Horren ordez, Galtzagorri Elkarteko argitalpenen fitxatik kopiatu dut ondorengoa:

    “Risky eta bere lagunak ikastolan daude eta irakasle batek proposaturiko joko bati jarraituz, elkarri ikasle bakoitzaren ipuin gustukoenak kontatuko dizkiote. Horrela, literatura unibertsaleko nahiz bestelako hainbat istorio esanguratsuren errepasoa egiten da liburuko atal bakoitzean: Robinson Crusoe, Printze Txikia, herri ipuin anonimo bat, Anne Franken egunkaria eta, besteak beste, baita Joxemari Iturralde beraren “Lau zaldun” ipuina ere. Istorio bakoitzaren amaieran, istorioarekin zerikusia duen asmakizun moduko galdera bat planteatzen da”.

    Baiki, liburuko protagonistetako baten aita idazlea omen eta bere aitaren “Lau zaldun” ipuina proposatzen du ipuin gogoangarri gisa… En fin, idazleak haurrentzako idatzitako Risky sagako liburu batean bere garai bateko ipuina txertatzeko ziurtasun asko behar dela uste dut, zer eta HGL-ko hainbat klasikoen ondoan jarriz gainera…

    Ziurtasuna, ausardia, edo beste zerbait…

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s